Ticari ilişkilerde ispat sorunu genellikle uyuşmazlık çıktığında değil, sözleşme imzalanırken doğar. TTK ve TBK kapsamındaki ilişkilerde tarafların hangi belgeyi delil sayacaklarını önceden kararlaştırmaları mümkündür. 6102 sayılı Kanunun tacirlere yüklediği özen ve kayıt düzeni ile HMK'nın ispat kuralları birlikte okunduğunda, iyi yazılmış bir delil maddesi sonraki davanın yarısını çözer.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Delil sözleşmesiyle taraflar, aralarındaki uyuşmazlıkta hangi delillerle ispat yapılacağını sınırlayabilir veya belirli kayıtları kesin delil hâline getirebilir. Ancak bu serbesti sınırsız değildir; hâkimin takdirine bırakılan alanlar ve emredici usul kuralları saklıdır. Bu nedenle maddenin, karşı tarafın savunma hakkını tümüyle ortadan kaldıracak biçimde kurulması, geçersizlik tartışması doğurur. Amaç karşı tarafı delilsiz bırakmak değil, ilişkinin kayıt düzenini netleştirmektir.
Ticari Defterlerin İspat Gücü
Tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda defterler, usulüne uygun tutulduğu ve açılış-kapanış onayları yapıldığı ölçüde sahibi lehine de delil oluşturabilir. Onay eksikliği veya kayıt düzensizliği, defteri yalnızca aleyhe delil hâline getirebileceğinden, sözleşme müzakeresi sırasında tarafların defter düzeni de gözden geçirilmelidir. Cari hesap ilişkilerinde ise mutabakat yazışmalarının düzenli aralıklarla alınması, sonraki bilirkişi incelemesinde en çok işe yarayan belgedir.
Elektronik Yazışmanın Delil Değeri
- Sipariş ve teslimat onaylarının kurumsal e-posta adresleri üzerinden yürütülmesi
- Anlık mesajlaşma uygulamalarıyla yapılan değişikliklerin yazılı olarak teyit edilmesi
- Elektronik ortamda tutulan kayıtların kim tarafından, hangi sistemde saklandığının belirlenmesi
- Fatura itirazlarının süresinde ve ispatlanabilir bir kanalla yapılması
Sözleşmeye Yazılacak Maddede Kontrol Listesi
- Hangi kayıtların kesin delil sayılacağının tek tek sayılması
- Bildirimlerin hangi adrese ve hangi yöntemle yapılacağının belirlenmesi
- Adres değişikliğinin bildirilmemesi hâlinde sonucun düzenlenmesi
- Kayıtların saklanma süresi ve talep hâlinde ibraz yükümlülüğü
- Yetkili mahkeme ve varsa tahkim şartıyla uyumun kontrol edilmesi
Bu beş başlık netleştirildiğinde, ihtilaf hâlinde tartışma belgenin varlığı üzerinde değil doğrudan esas üzerinde yürür.
Son Not
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Sözleşmenin konusu ve tarafların sıfatı, delil düzenine ilişkin sınırları değiştirebileceğinden, metin imzalanmadan önce hukuki inceleme yapılması yerinde olur.