Tahkim şartı, ticari sözleşmelerde imza aşamasında en hızlı geçilen ama uyuşmazlık çıktığında en pahalıya mal olan hükümdür. TTK ve TBK ekseninde kurulan bir ilişkide, tahkim şartının varlığı yalnızca uyuşmazlığın nerede çözüleceğini değil, hangi sürede hangi adımın atılacağını da baştan belirler. Bu rehber tahkim şartının usul takvimine odaklanır.
Önce Şartın Kendisi Denetlenir
Tahkim şartının geçerliliği; kapsamının belirli olması, tarafların iradesinin açık biçimde tahkime yönelmesi ve uyuşmazlığın tahkime elverişli olmasına bağlıdır. "Gerekirse tahkime gidilebilir" gibi seçimlik ifadeler, tarafların ikisini de bağlayan bir yetki kuralı doğurmaz. Sözleşmede hem yetkili mahkeme hem tahkim yazılıysa, hangi hükmün öncelik taşıdığı ayrıca yorumlanır.
Tahkim İtirazının Zamanı Kaçırılırsa
Karşı taraf tahkim şartına rağmen mahkemede dava açarsa, tahkim itirazı ilk savunmayla birlikte ve süresinde ileri sürülmelidir. Süresinde yapılmayan itiraz, mahkemenin yargılamaya devam etmesi sonucunu doğurur. Uygulamada en sık kayıp buradadır: esasa ilişkin savunma yazılırken tahkim itirazının ayrı bir başlık olarak konulmaması.
Süreci Ayakta Tutan Sıra
- Sözleşme ve ek protokollerdeki bütün uyuşmazlık çözüm hükümleri tek tabloya çıkarılır
- Tahkim şartının kapsadığı ve kapsamadığı talep kalemleri ayrıştırılır
- Hakem sayısı, seçim usulü ve süreler sözleşmeden okunup takvime yazılır
- Geçici hukuki koruma ihtiyacı varsa hangi mercie gidileceği önceden belirlenir
- Tebligat adresleri ve sözleşmedeki bildirim usulü doğrulanır
Sözleşmedeki İhtar ve Bildirim Kuralları Süre Üretir
Ticari sözleşmelerin çoğu, tahkime gitmeden önce yazılı bildirim veya belirli bir süre görüşme yükümlülüğü öngörür. Bu ön aşama atlandığında hakem kurulu talebi bu yönden inceleyebilir. Bildirimin sözleşmede öngörülen yöntemle yapılması da önemlidir; e-posta yeterli sayılmayan bir sözleşmede yalnızca e-posta ile gönderilen ihtar tartışma yaratır. TBK'daki temerrüt ve ifa kuralları da bu bildirim zincirine bağlı işler.
Uzlaşma ile Tahkim Arasındaki Maliyet Dengesi
Tahkimin masrafı, uyuşmazlık bedeline göre baştan hesaplanmalıdır. Küçük bedelli bir alacak için tahkim maliyeti, alacağın kendisini anlamsız kılabilir. Buna karşılık gizlilik ihtiyacı, yabancı unsur veya teknik bilirkişilik gerektiren karmaşık bir ilişki tahkimi tercih edilir kılar. Bu karşılaştırma dosyanın başında rakamlarla yazılmalı; sulh görüşmesi yapılacaksa hangi kalemlerden ne ölçüde vazgeçilebileceği önceden belirlenmelidir. Sulh metninin tahkim şartını da tasfiye edip etmediği ayrıca yazılmalıdır.
Karar Sonrası Aşama İhmal Edilmemeli
Hakem kararı verildikten sonra iptal davası ve icra edilebilirlik aşamaları için mevzuatta süreler öngörülmüştür. Bu süreler kısa olduğundan, karar tebliğ edildiği anda değerlendirme başlatılmalı; kararın hangi yönünün itiraza konu olabileceği önceden çalışılmalıdır.
Bu içerik genel çerçeve sunar. Sözleşmenin metni, tarafların yerleşim yeri ve seçilen kurumsal kurallar sonucu esaslı biçimde değiştirebileceğinden, tahkim şartını uygulamaya geçirmeden önce sözleşmenizin bir hukukçu tarafından okunmasını öneririz.