Çek ve senede dayanan ticari alacaklarda dosyanın kaderini çoğu kez tek bir soru belirler: elinizdeki belge kambiyo senedi vasfını koruyor mu ve bu vasfı destekleyen yan kayıtlar düzenli biçimde saklanmış mı? TTK ve TBK ekseninde hazırlanan bu rehber, çek-senet uyuşmazlığında ispat düzenini kurmaya ve ardından uzlaşma ile dava arasındaki tercihi ölçülebilir verilerle yapmaya odaklanır.
İlk delil belgenin kendisidir
Kambiyo senetlerinde şekil şartlarındaki tek bir eksiklik, belgenin niteliğini ve buna bağlı takip yolunu değiştirebilir. Bu nedenle takip açılmadan önce senedin aslı üzerinde düzenleme tarihi, bedel, imza ve ciro silsilesi kalem kalem denetlenmelidir. Aslı kaybolmuş bir senetle yürütülen süreçte ispat yükü ağırlaşır; fotokopi tek başına aynı işlevi görmez. Senedin ön ve arka yüzü, teslim alındığı gün yüksek çözünürlükte kayda alınmalıdır.
Temel ilişkiyi gösteren yan deliller
Borçlu bedelsizlik iddiasında bulunduğunda tartışma senedin dışına taşar ve ticari ilişkinin gerçekliği sorgulanır. Bu ihtimale karşı aşağıdaki kayıtlar baştan bir arada tutulmalıdır:
- Senedin verilmesine yol açan sözleşme, sipariş formu veya cari hesap ekstresi
- Banka havale açıklamaları ile mutabakat yazışmaları
- İrsaliye, fatura ve teslim kayıtlarının tarih bakımından birbirini doğrulaması
- Senet tarihine yakın dönemdeki e-posta ve mesaj trafiği
İtiraz senaryosuna göre hazırlık
Delil planı, borçlunun hangi itirazı ileri süreceği tahmin edilerek kurulur. İmza itirazı bekleniyorsa mukayeseye elverişli imza örneklerinin nereden temin edileceği önceden belirlenir. Ciro zinciri tartışmalıysa senedin arka yüzündeki her devrin tarihi ve sırası yazılı hale getirilir. Zamanaşımı savunması ihtimalinde ise ibraz, protesto ve takip tarihleri tek bir çizelgede toplanır.
Dava şartı ile uzlaşma tercihi arasındaki bağ
Ticari nitelikteki, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Buna karşılık takip hukuku içindeki bazı yollar farklı usule tabidir; talebin niteliği yanlış değerlendirilirse dosya esasa girilmeden reddedilebilir. Uzlaşma kararı ise duyguyla değil, borçlunun tahsil kabiliyeti, mevcut teminatlar, yargılama süresi ve alacağın vade farkı birlikte tartılarak verilmelidir. Kısmi ödeme içeren bir protokolde ödeme takvimi ve temerrüt sonucu açıkça yazılmazsa, uzlaşma yeni bir uyuşmazlığın başlangıcına dönüşür.
Bu metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; senedin türü, tarafların sıfatı ve takip aşaması sonucu değiştirebilir. Elinizdeki belgelerle birlikte bir hukukçuya danışarak yol haritanızı somutlaştırmanız yerinde olur.