Ticari uyuşmazlıklarda, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu kural yerine getirilmeden açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Uygulamada asıl sorun kuralın bilinmemesi değil, arabuluculuk aşamasının yalnızca aşılması gereken bir formalite gibi görülmesidir.
Uyuşmazlığın Ticari Nitelikte Olup Olmadığı
Türk Ticaret Kanunu, hangi davaların ticari dava sayılacağını belirler. Her iki tarafın tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işletmelerini ilgilendirmesi tipik haldir; ancak kanunda mutlak ticari dava sayılan haller de vardır. Bu belirleme yalnızca arabuluculuk şartını değil, görevli mahkemeyi ve faiz türünü de etkiler. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına, uyuşmazlığın niteliğine ilişkin kısa bir değerlendirme yazılması yararlıdır.
Arabuluculuk Başvurusunun Teknik Ayrıntıları
- Karşı tarafın ticaret sicilindeki güncel unvanı ve adresi esas alınmalıdır
- Şirket birleşme veya unvan değişikliği geçirmişse sicil kaydı ekte sunulur
- Talep tutarı, asıl alacak ve fer'ileri ayrılarak gösterilir
- Birden çok sözleşmeden doğan alacaklar tek başvuruda gösterilecekse ayrı kalemlendirilir
- Son tutanakta, anlaşılamayan hususların kapsamı açıkça yazılır
Sözleşme Metninin Yeniden Okunması
Dava öncesi yapılacak en verimli iş, sözleşmenin uyuşmazlık gözüyle yeniden okunmasıdır. Yetkili mahkeme kaydı, tahkim şartı, ihbar ve ihtar usulü, teslim ve muayene süreleri ile cezai şart hükümleri ayrı ayrı işaretlenmelidir. Sözleşmede tahkim şartı varsa devlet yargısına gidilmesi ayrı bir tartışma doğurur; bu husus arabuluculuk başvurusundan önce netleştirilmelidir.
Delil Eksikliğinin Ticari Dosyadaki Görünümü
- Sipariş ve teyit yazışmalarının kurumsal e-posta yerine kişisel mesajlaşmada kalması
- Teslim ve muayene sürecinin irsaliye ve tutanakla belgelenmemesi
- Ayıp ihbarının süresinde ve ispatlanabilir biçimde yapılmaması
- Cari hesap mutabakatlarının imzasız olarak dosyada tutulması
- Defter ve kayıtların ilgili döneme ait olarak hazır bulundurulmaması
Anlaşma İhtimalinin Değerlendirilmesi
Ticari ilişkinin devam edip etmeyeceği, anlaşma kararında belirleyici olur. Uzun vadeli tedarik ilişkisi bulunan taraflarda, alacağın bir kısmından vazgeçmek yerine ödeme takvimi üzerinde anlaşmak daha ölçülü bir sonuç doğurabilir. Bu değerlendirme yapılırken tutarın tahsil edilebilirliği ve karşı tarafın mali durumu da hesaba katılmalıdır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar. Sözleşmenin içeriği ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan etkilediğinden, arabuluculuk başvurusundan önce dosyanın bir hukukçu ile birlikte gözden geçirilmesi zaman ve hak kaybını önler.