Ticari bir sözleşmeden doğan alacağın tahsili için hazırlanan dosyalarda en sık karşılaşılan aksaklık, uyuşmazlığın ticari nitelikte olup olmadığının hiç tartışılmamasıdır. Bu nitelendirme hem arabuluculuğun dava şartı olup olmadığını hem de görevli mahkemeyi değiştirir. Aşağıdaki rehber, sözleşme ihtilaflarında doğru mercii bulmanın pratiğine odaklanıyor.
Uyuşmazlık Gerçekten Ticari mi
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, ticari davaların çerçevesini çizerken hem işin niteliğine hem tarafların sıfatına bakar. Her iki tarafın tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işletmeleriyle ilgili bulunması hâlinde dosya asliye ticaret mahkemesine aittir. Buna karşılık taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa, sözleşme ticari görünse dahi tüketici mevzuatı devreye girer ve mercii tamamen değişir. Bu ilk ayrım yapılmadan yazılan dilekçe, esasa hiç girilmeden geri döner.
Konusu Para Olan Taleplerde Arabuluculuk
Türk Ticaret Kanunu, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabulucuya başvurmayı dava şartı hâline getirmiştir. Buradaki kritik nokta talebin türüdür: tespit, sözleşmenin feshi ya da bir edimin aynen ifası gibi talepler para talebiyle aynı kefeye konulamaz. Karma taleplerde ise arabuluculuk kapsamındaki kalem ile kapsam dışındaki kalemin ayrıştırılması, son tutanağın kapsamının dilekçeyle örtüşmesi bakımından belirleyicidir.
Yetki: Sözleşmenin İfa Yeri ve Yetki Kaydı
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde kurulan sözleşmelerde yetki, kural olarak davalının yerleşim yeri ile borcun ifa edileceği yer arasında belirlenir. Tacirler arasında yazılı bir yetki kaydı bulunması hâlinde bu kayıt geçerli olabilir; ancak kaydın taraf sıfatlarına ve kapsamına dikkat edilmelidir. Sözleşme metnindeki tahkim şartı gözden kaçırıldığında ise açılan dava tümüyle geçersiz bir yolda ilerler. Bu nedenle sözleşmenin son sayfalarındaki uyuşmazlık çözümü maddesi ilk okunacak hükümdür.
Sık Yapılan Usul Hataları
- Arabuluculuk başvurusunun yanlış tüzel kişiye, örneğin şube yerine merkeze ya da tersine yöneltilmesi
- Son tutanaktaki talep kapsamının dava dilekçesinden dar kalması
- Tahkim şartına rağmen mahkemeye başvurulması ve itiraz üzerine dosyanın reddedilmesi
- Ticari defterlerin delil değerini destekleyecek belgelerin toplanmaması
Dosya Kurgusunda İzlenecek Sıra
- Taraf sıfatları ticaret sicil kayıtları üzerinden doğrulanır.
- Sözleşmedeki yetki, tahkim ve ifa yeri hükümleri işaretlenir.
- Talep kalemleri para alacağı ve diğerleri şeklinde ayrılır.
- Arabuluculuk başvurusu bu ayrıma uygun kapsamda yapılır.
- Fatura, irsaliye, cari hesap ekstresi ve yazışmalar kronolojik dizilir.
Bu metin bilgilendirme amaçlıdır; sözleşme metninin kendi hükümleri burada anlatılan genel çerçeveyi değiştirebilir. Ticari ilişkinin geçmişi uzun olan dosyalarda başvurudan önce belgelerin bir avukatla birlikte incelenmesi önerilir.