Kambiyo senedine dayalı takipler hızlı işler; buna karşılık borçluya tanınan süreler kısadır. Bu dosyalarda en sık görülen kayıp, itirazın yanlış mercie yapılması ve bu sırada takibin kesinleşmesidir. Çek ve senet uyuşmazlıklarında birden fazla yargı kapısı aynı anda gündeme gelebildiğinden, hangi talebin nereye gideceği baştan ayrıştırılmalıdır.
Kambiyo Takibine İtirazın Mercii
Adi takipten farklı olarak, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte borca veya imzaya itiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır. Bu itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma için mahkemeden ayrıca karar alınması, imzaya itirazda ise teminat gündeme gelmesi mümkündür. Süresinde yapılmayan itiraz, senedin esasına ilişkin savunmaların kaybına yol açar.
Karşılıksız Çekte Şikâyet Yolu
Karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme fiili, alacak takibinden ayrı bir süreçtir ve icra ceza mahkemesinde şikâyet üzerine incelenir. Bu şikâyet bakımından yetkili yer, çekin ibraz edildiği yer, hesabın bulunduğu banka şubesinin bulunduğu yer ile tarafların yerleşim yerleri arasından belirlenir. Şikâyet süresi kısadır ve fiilin öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar; karşılıksızdır kaşesinin tarihi bu nedenle dosyanın merkezindedir.
Borcun Bulunmadığını İleri Sürmek
- Takip kesinleşmişse borcun mevcut olmadığı iddiası menfi tespit davasıyla ileri sürülür.
- Uyuşmazlık TTK anlamında ticari nitelikteyse dava asliye ticaret mahkemesinde görülür.
- Senedin teminat amacıyla verildiği iddiası, yazılı delille desteklenmediğinde ispat güçlüğü doğurur.
- Ödeme yapıldığı savunmasında dekont ile senet arasındaki ilişkinin gösterilmesi gerekir.
Yetki Sözleşmesinin Sınırı
TBK ve HMK çerçevesinde yetki sözleşmesi ancak tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında geçerli biçimde kurulabilir. Senet metnine veya sözleşmeye konulan yetki kaydına, bu sıfatı taşımayan borçlu bakımından dayanılamaz. Buna karşılık kambiyo senetlerinde ödeme yerine ilişkin kayıt, takibin başlatılacağı icra dairesinin belirlenmesinde ayrıca değerlendirilir; senet metnindeki bilgilerin eksikliği, senedin niteliğini dahi tartışmalı hâle getirebilir.
Süreleri Ayrı Ayrı Takip Etmek
Aynı olayda üç ayrı takvim işler: takibe itiraz süresi, icra ceza şikâyet süresi ve senedin kendisine ilişkin zamanaşımı. Bunlar birbirini beklemez. Bu nedenle ödeme emrinin tebliğ tarihi, çekin ibraz tarihi ve senedin vadesi tek bir tabloda tutulmalı; her tarihe bağlı son gün ayrı ayrı işaretlenmelidir. Ticari defterlerin ve cari hesap ekstrelerinin baştan hazırlanması, ispat aşamasını belirgin biçimde kolaylaştırır.
Kambiyo dosyalarında usul hatası çoğu zaman esasa ilişkin savunmayı tümüyle kapatır; ödeme emri elinize ulaştığında gecikmeden hukuki değerlendirme alınması önerilir.