Ticari sözleşmelerin son maddelerine sıkıştırılan tahkim kaydı, uyuşmazlık çıkana kadar kimsenin dikkatini çekmez. Uyuşmazlık çıktığında ise ilk tartışma esas hakkında değil, dosyanın nerede görüleceği hakkında yaşanır. TTK ve TBK çerçevesindeki bir sözleşmede bu tartışma yanlış yönetildiğinde, aylar süren bir yargılama usulden kapanabilir.
Klozun Metni Kadar Yazılış Biçimi de Önemlidir
Geçerli bir tahkim kaydı, tarafların uyuşmazlığı hakeme götürme iradesini tereddüde yer bırakmayacak biçimde ortaya koymalıdır. Uygulamada en çok soruna yol açan hâller şunlardır:
- Var olmayan ya da adı yanlış yazılmış bir tahkim kurumuna atıf yapılması
- Aynı sözleşmede hem tahkim hem de belirli bir mahkemenin yetkili kılınması
- Tahkime başvurulabileceğinin ihtiyari bir seçenek gibi yazılması
- Uygulanacak kuralların ve hakem sayısının hiç belirlenmemesi
- Genel işlem koşulları içinde, karşı tarafın dikkatine sunulmaksızın yer alması
Bu hâllerde kaydın tamamen geçersiz sayılması gerekmeyebilir; iradeyi kurtaran bir yorum mümkün olduğunda kloz ayakta tutulur. Ancak sonucun öngörülemez olması başlı başına bir risktir.
Yabancılık Unsuru Hangi Rejimi Devreye Sokar
Tarafların yerleşim yeri, edimin ifa yeri veya sermaye yapısı bakımından yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda uygulanacak tahkim rejimi, tamamen yerli uyuşmazlıklardan farklıdır. Tahkim yerinin Türkiye dışında belirlendiği hâllerde ise verilecek kararın Türkiye'de tenfizi ayrı bir yargılamayı gerektirir. Bu nedenle kloz yazılırken yalnızca tahkim iradesi değil, kararın nerede ve nasıl icra edileceği de düşünülmelidir.
Tahkim İtirazı Ne Zaman İleri Sürülür
Tahkim kaydına rağmen mahkemede dava açılırsa, davalı taraf tahkim itirazını ilk itiraz olarak ve cevap dilekçesinde ileri sürmelidir. Bu aşamada ileri sürülmeyen itiraz sonradan dinlenmez; taraflar zımnen mahkemenin yargı yetkisini kabul etmiş sayılır. Dolayısıyla tahkim klozu, davalının pasif kalması hâlinde kendiliğinden sonuç doğurmaz. Buna karşılık itiraz yerinde görülürse dava usulden reddedilir ve davacı süreci baştan hakem önünde kurmak zorunda kalır.
Tedbir ve Delil Tespiti İçin Mahkemeye Gidilebilir mi
Tahkim kaydının varlığı, tarafların mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz istemesini engellemez. Delil tespiti talebi için de mahkemeye başvurulabilir. Bu başvurular tahkim iradesinden vazgeçildiği anlamına gelmez. Uygulamada karşılaşılan hata, karşı tarafın malvarlığını kaçırdığı bir aşamada tedbir talebinin de hakem heyetinin kurulmasını beklemesidir; oysa heyet oluşana kadar geçen süre çoğu zaman en kritik dönemdir.
Kloz Geçersizse Ne Olur
Tahkim kaydı geçersiz sayıldığında uyuşmazlık genel hükümlere göre mahkemede görülür. Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir; yetki ise sözleşmede geçerli bir yetki şartı varsa ona, yoksa genel yetki kurallarına göre belirlenir. Bu ihtimalin baştan hesaplanması, dava dilekçesinin terditli biçimde kurulmasına imkân verir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin dili, tarafların statüsü ve klozun yazımı sonucu değiştirebileceğinden, uyuşmazlık büyümeden önce sözleşmenin bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.