Bir anonim ya da limited şirkette genel kurul kararına karşı harekete geçilecekse, dilekçe yazılmadan önce cevaplanması gereken soru şudur: bu uyuşmazlık mahkemenin önüne mi gidecek, yoksa esas sözleşmedeki tahkim kaydı devrede mi? Bu ilk tercih yanlış yapıldığında dosya çoğu zaman esasa hiç girilmeden kapanır ve geri dönüşü olmayan süre kaybı doğar.
Önce Talebin Hukuki Niteliği Belirlenir
Genel kurul kararlarına yönelik talepler tek tip değildir. Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırılık iddiası iptal davasının konusudur ve karar tarihinden işlemeye başlayan kısa, hak düşürücü bir süreye bağlıdır. Buna karşılık pay sahipliğinin vazgeçilmez haklarını ortadan kaldıran, eşit işlem ilkesini temelinden zedeleyen ya da hiç toplantı yapılmadan tutanağa geçirilmiş kararlar için butlan veya yokluk ileri sürülür; bunlar süreye bağlı değildir. Niteliğin baştan yanlış konumlandırılması, süresi geçmiş bir iptal talebinin butlan adı altında sürdürülmeye çalışıldığı savunmasız bir tabloya götürür.
Esas Sözleşmedeki Tahkim Kaydı Nereye Kadar Uzanır
TTK kapsamındaki ortaklık ilişkilerinde tahkim kaydının kapsamı sanıldığı kadar geniş değildir. Pay devri, rekabet yasağı veya kâr payı gibi tarafların serbestçe tasarruf edebileceği konularda tahkim iradesi genellikle tartışmasızdır; buna karşılık genel kurul kararının iptali gibi şirket tüzel kişiliğini ve karara katılmamış üçüncü kişileri de bağlayan taleplerde tahkime elverişlilik tartışmalıdır. Değerlendirmede şu noktalar ayrı ayrı incelenmelidir:
- Tahkim kaydının esas sözleşmede mi, yoksa yalnızca pay sahipleri sözleşmesinde mi yer aldığı
- Kaydın saydığı uyuşmazlık türlerinin genel kurul kararlarını açıkça kapsayıp kapsamadığı
- Talep sahibinin muhalif pay sahibi mi, yönetim kurulu üyesi mi olduğu
- Kararın emredici hükümlere mi, yoksa taraf iradesine bırakılmış bir konuya mı dayandığı
Mahkeme Yolunda Görev ve Yetki
Uyuşmazlık mahkemeye taşınacaksa görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesi, yetkili yer ise şirket merkezinin bulunduğu yerdir. Bu yetki kuralı, ortakların kendi yerleşim yerlerine göre mahkeme seçmesine imkân vermez. Ayrıca kararın icrasının geri bırakılması talebi dava dilekçesiyle birlikte ve somut gerekçeyle ileri sürülmezse, yargılama sürerken tescil ve ilan işlemleri tamamlanabilir; bu da fiilen geri alınması güç sonuçlar doğurur.
Yanlış Mercie Başvurunun Bedeli
Geçerli bir tahkim kaydına rağmen mahkemeye gidildiğinde karşı taraf tahkim itirazını ilk itiraz olarak ileri sürerse dava usulden reddedilir. Bu sırada iptal için öngörülen kısa süre işlemeye devam ettiğinden, hakem heyetine sonradan başvurulduğunda talep süre yönünden karşılıksız kalabilir. Tersi de mümkündür: tahkime elverişli olmayan bir talep hakem önüne götürülürse verilen karar iptal davasına konu olur ve aylarca süren emek boşa çıkar.
Dosya Açılmadan Önce Yapılacaklar
- Çağrı, gündem ve hazirun cetveli belgeleri eksiksiz toplanır.
- Muhalefet şerhinin tutanağa geçirilip geçirilmediği kontrol edilir.
- Esas sözleşmenin tahkim maddesi ile varsa ortaklar sözleşmesi karşılaştırmalı okunur.
- Karar tarihi esas alınarak süre takvimi çıkarılır, son güne bırakılmaz.
- Tahkim tercih edilecekse hakem sayısı, yer ve dil şartlarının uygulanabilirliği doğrulanır.
Buradaki değerlendirmeler genel çerçeveyi göstermek içindir; her şirketin esas sözleşmesi ve her genel kurulun tutanağı farklıdır. Somut dosyanızda yol haritasını belirlemeden önce belgelerin bir avukatla birlikte incelenmesi yerinde olur.