Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda en çok tereddüt yaratan konu, ticari davalarda dava şartı olan arabuluculuğun hangi taleplerde uygulanacağıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat davaları bakımından bu şartı öngörür; ancak çek ve senet süreçlerinde ortaya çıkan her talep bu tanıma girmez. Ayrımın yanlış yapılması, doğrudan usulden ret riski doğurur.
Kapsam İçi ile Kapsam Dışını Ayırmak
- İcra takibi başlatmak bir dava değildir; kambiyo senetlerine mahsus takip için arabuluculuğa başvurulması gerekmez.
- İtirazın iptali davası konusu bir miktar paranın ödenmesine ilişkin ticari bir dava niteliğinde olduğunda, arabuluculuk dava şartı olarak gündeme gelir.
- Menfi tespit davası bir miktar paranın ödenmesi talebini içermediğinden bu kapsamda değerlendirilmez.
- İhtiyati haciz talebi bir dava olmayıp geçici hukuki koruma niteliğindedir.
- Sadece tespit veya iptal niteliğindeki talepler, ödeme talebi içermedikleri ölçüde kapsam dışında kalır.
Senedin Şekil Denetimi Baştan Yapılmalı
Kambiyo senedi vasfı, senedin taşıması gereken zorunlu unsurlara bağlıdır. Bu unsurlardan birinin eksikliği, belgenin kambiyo senedi olma niteliğini ortadan kaldırır ve buna dayalı özel takip yolunu kapatır. Bedelin sonradan doldurulması, keşide yeri veya tarihi konusundaki eksiklikler, ciro zincirindeki kopukluk ve temsil yetkisine dayanmadan atılan imza, uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardır. Şirket adına düzenlenen senetlerde kaşe ile imza arasındaki uyum, sorumluluğun kişisel mi kurumsal mı doğduğunu belirler.
Karşılıksız Çekte İki Ayrı Yol
Karşılıksız çıkan çek bakımından alacağın tahsiline yönelik icra süreci ile çek hamilinin şikâyet yoluna başvurması birbirinden bağımsız ilerler. Şikâyet yolu belirli bir süreye ve usule tabidir; bu süre kaçırıldığında alacak hakkı devam etse de o yol kapanır. İki sürecin tek dosyada yürüdüğü varsayımı, uygulamada sık rastlanan bir yanılgıdır ve genellikle sürenin sessizce dolmasıyla sonuçlanır.
Zamanaşımı Takvimi Kurmak
Çek ve bonoda müracaat borçlularına karşı başvuru süreleri ile asıl borçluya karşı işleyen zamanaşımı farklıdır. Ayrıca kambiyo hukukundan doğan talep zamanaşımına uğradığında, temel ilişkiye dayalı alacak talebinin hâlâ ileri sürülebilir olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle senedin düzenlenme tarihi, vade, ibraz ve protesto tarihleri tek bir takvimde birlikte izlenmeli; her tarih için hangi hakkın hangi gün sona erdiği not edilmelidir.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme niteliğindedir. Senedin türü, tarafların sıfatı ve talebin içeriği izlenecek yolu değiştirdiğinden, dava veya takip yolunu seçmeden önce belgeleriniz üzerinden bir hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.