Ticari uyuşmazlıklarda kaybedilen ilk hafta genellikle delil toplarken değil, dilekçenin hangi mahkemeye verileceği tartışılırken kaybedilir. Sözleşmede duran tek bir yetki veya tahkim cümlesi, aylarca sürecek bir görevsizlik-yetkisizlik sarmalını başlatabilir. TTK ve TBK ekseninde hazırlanan bu kontrol listesi, dava açılmadan önce yapılması gereken merci analizini adım adım kuruyor.
Sözleşme Metnini Talepten Önce Okumak
Uyuşmazlık doğduğunda ilk okunacak belge, ihtarname taslağı değil sözleşmenin uyuşmazlık çözümü bölümüdür. Burada üç ihtimal vardır: yetkili mahkeme kaydı, tahkim kaydı ya da hiçbiri. Tahkim şartı geçerliyse mahkemeye açılan dava esasa girmeden reddedilir; buna karşılık geçersiz veya kapsamı dar bir tahkim şartına dayanarak hakem yoluna gitmek de aynı ölçüde zaman kaybettirir. Kaydın kapsamı, yalnızca sözleşmenin ifasından doğan uyuşmazlıkları mı yoksa haksız fiil iddialarını da mı kapsadığı açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
Ticari Dava Nitelendirmesi ve Görev
Bir uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmaması, tarafların tacir olmasına ya da işin ticari işletmeyle ilgisine göre değişir. Bu nitelendirme yanlış yapıldığında dosya asliye ticaret ile asliye hukuk arasında gidip gelir. Şirketin iç işleyişinden doğan talepler, ortaklar arası ihtilaflar ve genel kurul kararlarına ilişkin istemler ise ayrı bir kutuda toplanmalı, ticari satım veya hizmet ilişkisinden doğan alacaklarla karıştırılmamalıdır.
Arabuluculuk Basamağı Atlandığında
Konusu para alacağı ve tazminat olan ticari taleplerde arabuluculuğa başvurmak dava şartı niteliğindedir. Bu basamak atlandığında dava usulden reddedilir ve yeniden başlamak gerekir. Buna karşılık ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz gibi geçici koruma talepleri farklı bir mantıkla ilerler; korunması gereken bir mal varlığı varsa bu talep, arabuluculuk süreci beklenmeden gündeme alınmalıdır.
Dava Öncesi Kısa Denetim
- Sözleşmede yetki veya tahkim kaydı var mı, kapsamı ne?
- Karşı taraf tacir mi, işlem ticari işletmeyle ilgili mi?
- Talep para alacağı mı, yoksa tespit veya iptal istemi mi?
- Arabuluculuk zorunluluğu bu talep tipi için geçerli mi?
- Geçici hukuki koruma ihtiyacı doğmuş mu?
- Ticari defterler, cari hesap ekstresi ve teyit yazışmaları tarih sırasına dizildi mi?
Yazışmaların Delil Değeri
Ticari ilişkilerde en güçlü delil çoğu kez taraflar arasındaki yazışmalardır. Sipariş teyitleri, irsaliyeler, cari hesap mutabakatları ve elektronik yazışmalar aynı kronolojiye yerleştirildiğinde, hangi tarihte temerrüde düşüldüğü ve faizin hangi andan işleyeceği kendiliğinden ortaya çıkar. Bu kronoloji hazırlanmadan yazılan dilekçe, sonradan ıslahla düzeltilmeye çalışılır ve maliyet artar.
Yukarıdaki başlıklar tipik bir denetim akışını gösterir; sözleşmenizin lafzı ve ilişkinin geçmişi sonucu değiştirebilir. Dava veya tahkim yoluna gitmeden önce metnin bir hukukçu tarafından okunması, yanlış merci riskini büyük ölçüde ortadan kaldırır.