Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tarafların elindeki en güçlü araç, sözleşmeyi imzalarken ispat konusunda ne kararlaştırdıklarıdır. TTK, TBK ve 6102 çerçevesinde hazırlanan bu rehber, delil sözleşmesi kayıtlarının geçerli biçimde kurulması ve uyuşmazlığın doğru mercie taşınması için gözden geçirilmesi gereken noktaları sıralar.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir?
HMK, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri konularda ispatın hangi delillerle yapılacağını kararlaştırmalarına imkân tanır. Uygulamada bu kayıt iki biçimde karşımıza çıkar: belirli delillerin münhasır kabul edildiği kesin delil sözleşmesi ve belirli delillerin dışlandığı münferit delil sözleşmesi. Böyle bir kayıt varsa, dosyaya sunulan başka bir delil, ne kadar güçlü görünürse görünsün değerlendirme dışı kalabilir. Bu nedenle sözleşme müzakeresinde delil kaydı, bedel maddeleri kadar dikkatle okunmalıdır.
Kaydı Geçersiz Kılan Tipik Kusurlar
- Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği bir konuya ilişkin olması
- Bir tarafın delil ileri sürme imkânını tümüyle ortadan kaldıracak biçimde düzenlenmesi
- Genel işlem koşulu niteliğindeki metinlere karşı tarafın bilgisi dışında yerleştirilmesi
- Yalnızca bir tarafın kayıtlarını mutlak delil sayan, karşılıklılığı bulunmayan düzenlemeler
Ticari Defterler ve Elektronik Kayıtlar
Ticari defterlerin sahibi lehine delil oluşturabilmesi, TTK'nın aradığı biçimde ve düzenli tutulmalarına bağlıdır. Defterler usulsüzse, aynı kayıtlar sahibi aleyhine sonuç doğurabilir. Elektronik ortamdaki yazışmalar, sipariş formları ve sistem kayıtları bakımından ise asıl tartışma içeriğin değil, bütünlüğün ve kaynağın ispatıdır. Güvenli elektronik imza taşıyan belgeler ile sıradan e-posta çıktısının ispat gücü aynı değildir. Sözleşmede hangi sistem kaydının esas alınacağı açıkça yazıldığında bu tartışma büyük ölçüde kapanır.
Uyuşmazlık Çıkmadan Yapılacaklar
- Delil kaydı ile yetki ve tahkim kayıtlarının birbiriyle çelişmediği doğrulanır.
- Tahkim şartı varsa devlet mahkemesine gidilmesi hâlinde tahkim itirazıyla karşılaşılacağı hesaba katılır.
- Fatura ve teyit yazılarına itiraz için TTK'da öngörülen sürelerin işleyeceği unutulmaz; süresinde itiraz edilmeyen belge aleyhe delile dönüşebilir.
- Sözleşmeye ek protokol ve yan yazışmaların delil kaydını değiştirip değiştirmediği kontrol edilir.
- Kayıtların saklama süresi ve saklama yeri, şirket içi bir talimatla belirlenir.
Doğru Merci Seçimi
Her iki tarafın da tacir olduğu ve ticari işletmesiyle ilgili bir uyuşmazlıkta asliye ticaret mahkemesi görevlidir; görevsiz mahkemede açılan dava zaman kaybına yol açar. Konusu belirli bir tutarın altındaki ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanır ve dilekçe teatisi daralır. Ticari davaların önemli bir bölümünde arabuluculuk dava şartı olduğundan, delil planı arabuluculuk aşamasında da hazır bulundurulmalıdır; ilk toplantıya belgesiz gitmek, uzlaşma ihtimalini kendiliğinden zayıflatır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşme metninin lafzı, tarafların sıfatı ve uyuşmazlığın konusu sonucu değiştirebilir. İmza aşamasındaki bir metin ya da yeni doğmuş bir ihtilaf söz konusuysa, kayıtların somut olarak incelenmesi için hukuki destek alınması önerilir.