Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklarda ilk çatışma çoğu zaman esas hakkında değil, uyuşmazlığın nerede görüleceği konusunda çıkar. Esas sözleşmede veya pay sahipleri sözleşmesinde bir tahkim kaydı varsa, mahkemeye gitmek ile hakeme gitmek arasındaki seçim geri dönüşü zor bir usul kararıdır.
Tahkim Kaydı Mahkemenin Kapısını Kendiliğinden Kapatmaz
Geçerli bir tahkim anlaşmasına rağmen mahkemede dava açılırsa, karşı taraf HMK uyarınca tahkim ilk itirazında bulunmalıdır. Bu itiraz süresinde ve usulüne uygun ileri sürülmezse mahkeme uyuşmazlığa bakmaya devam eder. Yani tahkim kaydı, ancak ona dayanan taraf zamanında sahip çıkarsa işlev görür.
Her Uyuşmazlık Tahkime Elverişli Değildir
TTK ve 6102 sayılı düzenleme çerçevesinde şirketler hukukuna özgü bazı talepler, kesin yetki veya emredici hükümlerle bağlantılı olduğu için tahkime elverişlilik yönünden tartışmalıdır. Genel kurul kararlarının iptali gibi, verilen kararın şirketin tüm pay sahipleri bakımından sonuç doğurduğu hâllerde bu tartışma özellikle önem kazanır. Sözleşmeye geniş bir tahkim kaydı koymak, bu tür talepleri otomatik olarak hakemin önüne taşımaz.
Tahkim Yoksa: Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Şirket ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar kural olarak asliye ticaret mahkemesinin görev alanındadır.
- Genel kurul kararlarının iptalinde şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi esas alınır ve bu yetki taraf iradesiyle değiştirilemez.
- Ortaklar arasındaki kişisel taahhütlere dayanan talepler ile şirkete karşı ileri sürülen talepler farklı dosyalarda ele alınmalıdır.
- TBK'ya dayanan sözleşmesel talepler ile TTK'ya dayanan ortaklık talepleri aynı dilekçede birleştirildiğinde görev sorunu doğabilir.
Hakem Kararından Sonra Hangi Merci
Tahkim yolu seçildiğinde uyuşmazlık hakem kararıyla biter; karara karşı temyiz benzeri geniş bir denetim yoktur. HMK'nın tahkim hükümlerine göre yalnızca sınırlı sebeplerle iptal davası açılabilir ve bu dava genel mahkemede değil, bölge adliye mahkemesinde görülür. İptal davasının kısa süreye tabi olması, hakem kararının tebliğinden itibaren takvimin derhal kurulmasını zorunlu kılar.
Sözleşme Yazarken Yapılacak Kontroller
- Tahkim kaydının kapsamı, hangi taleplerin dışarıda kaldığını açıkça gösteriyor mu?
- Hakem sayısı, tahkim yeri ve dili belirlenmiş mi?
- Geçici hukuki koruma taleplerinin mahkemeden istenebileceği saklı tutulmuş mu?
- Şirkete karşı ileri sürülecek talepler ile ortaklar arası talepler ayrı ayrı düzenlenmiş mi?
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Esas sözleşme metni, pay sahipleri sözleşmesi ve uyuşmazlığın konusu değiştikçe doğru merci de değişir; dava veya tahkim başvurusundan önce metinlerin bir hukukçu tarafından okunması isabetli olur.