Kambiyo senedine dayanan bir uyuşmazlıkta taraflar arasında tahkim şartı bulunması, çoğu kişinin sandığının aksine bütün yolları hakem heyetine kapatmaz. TTK ve TBK ekseninde senedin kendisinden doğan takip yolu ile temel ilişkiden doğan dava yolu ayrı işler. Bu ayrımın kurulmaması, hem takibin iptaliyle hem de tahkim itirazının kaçırılmasıyla sonuçlanır.
Senedin Metni ile Sözleşmenin Metnini Karıştırmamak
Kambiyo senedi, kayıtsız ve şartsız bir bedel ödeme taahhüdü içerir. Bu nedenle tahkim kaydı çoğunlukla senedin kendisinde değil, senedin düzenlenmesine temel oluşturan sözleşmede yer alır. Uygulamada karşılaşılan ilk soru şudur: elinizdeki talep senetten mi yoksa temel ilişkiden mi doğuyor? Senede dayalı takip başlatıldığında icra dairesi tahkim şartını kendiliğinden dikkate almaz.
Merci Tablosu
- Kambiyo senetlerine mahsus takipte borca veya imzaya itiraz, takibin yapıldığı yerdeki icra hukuk mahkemesine yöneltilir.
- Karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme şikâyeti, ayrı bir yargılama usulüne tabi olup icra ceza mahkemesinin işidir.
- Temel ilişkiden doğan alacak, itirazın iptali veya menfi tespit talepleri ticari dava niteliğindeyse asliye ticaret mahkemesinde görülür.
- Geçerli bir tahkim şartı varsa, bu son grup uyuşmazlıklar hakem yargılamasına taşınır.
Tahkim İtirazı Bir İlk İtirazdır
Tahkim şartının varlığı mahkemeye kendiliğinden bildirilmez. Davalı taraf, tahkim itirazını cevap dilekçesi süresi içinde ve ilk itiraz olarak ileri sürmezse, mahkemenin uyuşmazlığı görmesine örtülü olarak rıza gösterilmiş olur. Uygulamadaki en pahalı hata budur: sözleşmede tahkim kaydı bulunduğu hâlde esasa cevap verilerek süre geçirilmesi ve sonradan yapılan itirazın dinlenmemesi.
Yetki Kaydının Ayrı Kontrolü
Tahkim şartı ile yetki sözleşmesi farklı kurumlardır. Tacirler arasında geçerli bir yetki sözleşmesi bulunması, dava yolunu değil yalnızca yeri belirler. Sözleşme metninde her ikisi birlikte yer alıyorsa, hangi talebin hangi kayda tabi olduğu madde madde çıkarılmalıdır. Ticari defterler, teslim belgeleri ve cari hesap mutabakatları da hangi merci önünde sunulacaklarına göre farklı biçimde hazırlanır.
Dosya Hazırlığında Sıra
- Senedin şekil şartları ve ciro zinciri incelenir.
- Temel ilişki sözleşmesi çıkarılır; tahkim ve yetki kayıtları işaretlenir.
- Talep kalemleri senetten doğan ve ilişkiden doğan biçiminde ikiye ayrılır.
- Takip başlatılmışsa, itiraz sürelerinin dolup dolmadığı önce kontrol edilir.
- Tahkime gidecek kalemler için hakem seçimi ve masraf yükümlülüğü baştan planlanır.
Bu metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; senedin türü, tarafların tacir sıfatı ve sözleşme metninin lafzı değerlendirmeyi değiştirir. Somut dosyanız için hukuki görüş almanız önerilir.