Ticari uyuşmazlıklarda dava dilekçesi hazırlanmadan önce yanıtlanması gereken bir eşik soru vardır: talep, dava şartı arabuluculuk kapsamına giriyor mu? Kapsam yanlış değerlendirildiğinde dosya esasa girilmeden reddedilir ve hem zaman hem masraf kaybı doğar. Bu rehber, ticari sözleşmelerden doğan alacaklarda süreç kurgusunu ve karar noktalarını ele alır.
Kapsam Testi: Konusu Para Alacağı mı?
6102 sayılı TTK'ya eklenen düzenleme uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri, menfi tespit gibi bazı istemler ile niteliği gereği para alacağı olmayan davalar farklı değerlendirilir. Dilekçede birden çok talep varsa, her biri ayrı ayrı test edilmelidir; karma taleplerde en sık hata burada yapılır.
Görüşme Öncesi Hazırlık
- Sözleşme, ek protokoller ve teklif yazışmaları tarih sırasıyla dizilir.
- Fatura, irsaliye ve cari hesap ekstresi tutar bakımından eşleştirilir.
- Temerrüde düşüren ihtar ile faiz başlangıç tarihi netleştirilir.
- Karşı tarafın muhtemel savunmaları (ayıp, gecikme, mahsup) önceden listelenir.
- Görüşmeye katılacak temsilcinin yetki belgesi hazırlanır.
Sözleşmedeki Maddelerin Sessiz Etkisi
- Yetkili mahkeme ve tahkim şartının varlığı, yolun tamamen değişmesine yol açabilir.
- Cezai şart hükmünün oranı ve muacceliyet koşulu, talep tutarını doğrudan etkiler.
- İhbar ve muayene sürelerine ilişkin maddeler, ayıp iddiasının kaderini belirler.
- Delil sözleşmesi niteliğindeki hükümler, ispat yükünün dağılımını değiştirir.
Anlaşma Belgesinin Gücü
Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesi, taraflar ve avukatlarınca imzalandığında icra edilebilirlik bakımından güçlü bir konuma sahiptir. Bu nedenle metnin özensiz kurulması, kazanılan sonucu tartışmalı hâle getirir. Ödeme takvimi, gecikme hâlinde muacceliyet, mevcut icra takibinin akıbeti ve karşılıklı feragatin kapsamı açıkça yazılmalıdır. TBK'nın ifa ve temerrüde ilişkin genel hükümleri, metnin boşluklarını her zaman tarafların beklediği yönde doldurmaz.
Anlaşamama Hâlinde Süre Disiplini
Görüşme olumsuz sonuçlandığında son tutanağın tarihi kritik hâle gelir; dava, kanunda öngörülen kısa süre içinde açılmalıdır. Ayrıca arabuluculuk süreci, zamanaşımı bakımından tamamen güvenli bir alan yaratmaz; alacağın süresi dolmak üzereyse görüşmenin uzamasına izin verilmemelidir. HMK çerçevesinde dava açıldığında, arabuluculuk aşamasında alınan tutanakların dosyaya eksiksiz sunulması gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme sunar; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve talep kalemleri süreci değiştirir. Görüşme öncesinde sözleşmenin hukuki analizinin yaptırılması, masada verilecek kararı sağlıklı kılar.