Ticari bir sözleşmeden doğan uyuşmazlıkta dosyanın esasına hiç girilmeden yetki itirazıyla karşılaşmak, çoğu zaman aylık bir gecikme anlamına gelir. TTK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde kurulan sözleşmelerde yetki kaydı, TBK'nın genel hükümleriyle birlikte okunmadığında beklenmedik sonuçlar doğurur. Bu rehber, yetki tartışmasının süre planını nasıl bozduğunu ve dava açılmadan önce hangi kontrollerin yapılması gerektiğini ele alır.
Sözleşmedeki Yetki Kaydını Okumanın Yöntemi
Yetki kaydı yalnızca bir şehir adı değildir. Kaydın münhasır mı yoksa seçimlik mi olduğu, hangi uyuşmazlık türlerini kapsadığı ve tarafların sıfatı birlikte değerlendirilir. Tacirler arasında yapılan yetki sözleşmesi ile bir tarafın tacir olmadığı ilişkilerdeki kayıt aynı hükme tabi değildir. Sözleşmenin ekleri, sipariş formları ve genel işlem koşullarında farklı bir yetki maddesi bulunması hâlinde hangisinin sonradan ve açıkça kabul edildiği belirlenmelidir.
Yetki İtirazının Zaman Maliyeti
Yetki itirazı ilk itirazlar arasında yer alır ve süresinde ileri sürülmezse dinlenmez. Buna karşılık kesin yetki hâllerinde durum farklıdır. Yanlış mahkemede açılan dava reddedildiğinde dosya kendiliğinden doğru mahkemeye taşınmaz; kararın kesinleşmesinden sonra kanunda öngörülen süre içinde başvuru yapılmazsa dava açılmamış sayılır. Zamanaşımının dolmasına az kalan bir alacakta bu, hakkın fiilen kaybı demektir.
Dava Açmadan Önceki Kontrol Listesi
- Sözleşme metni, ek protokoller ve son teyit yazışması arasında yetki maddesi çelişkisi var mı
- Uyuşmazlık ticari dava sayılıyor mu, asliye ticaret mahkemesinin görev alanına giriyor mu
- Arabuluculuk dava şartı kapsamında mı, son tutanak hangi tarihte düzenlendi
- Karşı tarafın merkez adresi ile sözleşmedeki adres güncel mi
- Ticari satımlarda öngörülen kısa muayene ve ihbar süreleri işletildi mi
İki Kanallı Süre Planı
Sağlıklı bir plan, yetki tartışmasının kaybedilmesi ihtimalini baştan içerir. Birinci kanal esas talebin takvimini, ikinci kanal ise yetkisizlik kararı hâlinde işleyecek başvuru süresini izler. Alacağın zamanaşımına yakın olduğu dosyalarda ihtarname ile zamanaşımının kesilmesi, dava yolunun tartışmalı olduğu hâllerde nefes alanı yaratır. Delil tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri de esas dava beklenmeden ayrı bir takvimle yürütülebilir.
Yazışmaların Yetki Üzerindeki Etkisi
Uyuşmazlık büyümeden önce yapılan yazışmalarda, karşı tarafın belirli bir yer mahkemesini kabul ettiğine dair beyanlar sonradan tartışma konusu olur. Bu nedenle müzakere sürecindeki e-postalarda yetki ve uygulanacak hukuk konusunda temkinli bir dil kullanılması, ileride kurulacak usul stratejisini korur.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenizin metni ve tarafların sıfatı değerlendirmeyi tümüyle değiştirebileceğinden, dava yolunu seçmeden önce dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz önerilir.