Kambiyo senetleri, ticaret hukukunun süreye en duyarlı belgeleridir. TTK kıymetli evrak hükümlerinde ibraz, protesto, müracaat ve zamanaşımı için ayrı ayrı kısa süreler öngörülmüştür. Bu sürelerden birinin kaçırılması, senedin kambiyo vasfını değil ama ona bağlı hakları kaybettirebilir. TBK'nın temel borç ilişkisine dair hükümleri ise senedin arkasındaki ilişkiye yönelen savunmalarda devreye girer.
Süre disiplininin üç durağı
Birinci durak ibrazdır: çekin süresinde ibraz edilmesi, müracaat haklarının korunması bakımından belirleyicidir. İkinci durak protesto veya buna denk gelen tespittir. Üçüncü durak ise zamanaşımıdır ve senet türüne, taraf sıfatına göre farklı işler. Bu üç tarih dosyanın ilk sayfasına yazılmadan hiçbir icra veya dava adımı atılmamalıdır.
İhtiyati tedbir mi, ihtiyati haciz mi
Uygulamada en sık karıştırılan konu budur. Para alacağının tahsilini güvence altına almak için başvurulacak kurum ihtiyati hacizdir; ihtiyati tedbir ise bir hakkın veya şeyin mevcut durumunun korunmasına yöneliktir. Senedin iptali, ciro zincirinin tartışmalı olması veya senedin üçüncü kişiye devrinin önlenmesi gibi hallerde tedbir gündeme gelir. Yanlış kurumun seçilmesi, talebin reddine ve değerli zamanın kaybına yol açar.
Talep dilekçesinde aranan unsurlar
- Alacağın veya hakkın varlığının yaklaşık olarak ispatı.
- Gecikmesinde sakınca bulunduğunun somut olarak gösterilmesi.
- Senedin aslının veya onaylı örneğinin sunulması.
- Teminat konusunda hazır olunduğunun belirtilmesi.
Karardan sonra işleyen kısa süreler
- Kararın uygulanması için tanınan süre içinde infaz talebinde bulunulmalıdır; aksi halde karar kendiliğinden kalkabilir.
- Dava açılmadan alınan tedbir veya haciz kararlarında, esas hakkındaki takibin ya da davanın kanunda öngörülen süre içinde başlatılması gerekir.
- Karara itiraz için taraflara tanınan süre ayrıca takip edilmelidir.
- Teminatın iadesi de belirli koşullara ve zamana bağlıdır.
Borçlu tarafındaki savunma takvimi
Kambiyo takibinde borca ve imzaya itiraz süreleri kısadır ve icra mahkemesine yapılır. İtirazın satışı durdurmadığı hallerde ayrıca tedbir talep edilmesi gerekir. Senedin teminat amacıyla verildiği savunması ileri sürülecekse, bunu destekleyen yazılı belge baştan hazırlanmalıdır; bu savunma tanıkla ispatlanamayabilir.
Şirket dosyalarında ek kontrol
Senedi imzalayan kişinin temsil yetkisi, imza sirküleri ve ticaret sicil kayıtları üzerinden doğrulanmalıdır. Yetkisiz temsil iddiası hem takibi hem sorumluluğu değiştirir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; senedin türü, ciro zinciri ve taraf sıfatları sonucu doğrudan etkiler. Süreler kısa olduğundan, senet elde edildiği anda tarihlerin bir hukukçuyla birlikte çıkarılması önerilir.