Karşılıksız çek veya ödenmeyen bono söz konusu olduğunda alacaklının önünde birden fazla yol vardır ve bu yolların süreleri birbirinden bağımsız işler. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, kambiyo senedine dayalı taleplerde yol seçimi ile ticari davalarda aranan ön aşamayı ele alır.
Senedin Kambiyo Vasfını Korumak
Bono ve çekte zorunlu şekil şartlarından birinin eksikliği, belgeyi kambiyo senedi olmaktan çıkarır ve alacaklıyı adi bir belgeye dayanan uzun yola iter. Bu nedenle takibe geçmeden önce senedin üzerindeki bedel, tarih, keşide yeri, imza ve senet kelimesi gibi unsurlar tek tek kontrol edilmelidir. Ciro zinciri kesintisizse hamilin yetkisi tartışmasız hâle gelir; zincirdeki bir boşluk ise aktif husumet itirazına açık kapı bırakır.
İbraz, Protesto ve Kısa Süreler
Kambiyo hukukunda başvuru haklarının korunması belirli işlemlerin zamanında yapılmasına bağlıdır. Çekte bankaya ibraz süresinin geçirilmesi, senette protesto işleminin ihmali, hamilin cirantalara başvuru hakkını etkileyebilir. Ayrıca kambiyo senetlerinden doğan talepler, genel alacaklara göre daha kısa zamanaşımı sürelerine tabidir ve bu süreler borçlunun sıfatına göre farklılaşır. Senedi çekmecede bekletmek, alacağın kambiyo gücünü kendiliğinden eritir.
Ticari Davada Zorunlu Ön Aşama
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık icra takibi başlatmak ayrı bir mecradır ve takibe itiraz üzerine açılacak davanın türüne göre bu şartın uygulanıp uygulanmayacağı değişir. İhtiyati haciz talebi ise ayrı bir hızlı yoldur ve kararın alınmasından sonra takip için öngörülen kısa süre içinde harekete geçilmediğinde tedbir kendiliğinden ortadan kalkar.
Karşılıksız Çekte İkinci Hat
Karşılıksız çek nedeniyle öngörülen yaptırım süreci, alacağın tahsili sürecinden bağımsızdır ve kendi başvuru süresine tabidir. Bu iki hattı birlikte planlamak gerekir:
- Bankadan karşılıksızdır kaydının usulüne uygun düşürülmesi ve belgesinin alınması
- Takip veya dava yolunun senedin vasfına göre seçilmesi
- Yaptırım başvurusunun kendi süresi içinde ve yetkili mercie yapılması
- Ödeme yapıldığında hangi hattın nasıl sonlanacağının önceden belirlenmesi
Sonuç Notu
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; senedin türü, düzenlenme tarihi ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan etkiler. Elinizde ödenmemiş bir çek veya senet varsa, süreler kısa olduğu için yol seçimini vakit kaybetmeden hukuki destekle yapmanız yerinde olur.