Ticari uyuşmazlıklarda dosyanın kaderi çoğu kez esasa girilmeden, dava şartlarının incelendiği ilk aşamada belirlenir. Sözleşmeden doğan bir alacak talebinde arabuluculuk şartının atlanması ya da yanlış mahkemede dava açılması, hazırlanan tüm delil çalışmasını işlevsiz bırakabilir. Aşağıdaki değerlendirme, TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde bu kontrol listesini ve ispat düzenini ele alır.
Dava açmadan önceki üç kontrol
Birincisi, uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmadığıdır; bu belirleme hem görevli mahkemeyi hem de bazı usul kurallarını etkiler. İkincisi, talebin konusu para alacağı ise dava şartı arabuluculuk sürecinin tamamlanmış olmasıdır. Üçüncüsü, sözleşmede yetki veya tahkim kaydı bulunup bulunmadığıdır; tacirler arasındaki yetki anlaşmaları geçerli olabildiğinden, sözleşmenin son maddeleri dava dilekçesinden önce okunmalıdır.
Sözleşme ilişkisini kanıtlayan katmanlar
- İmzalı sözleşme metni, ekleri ve sonradan yapılan değişiklik protokolleri
- Sipariş, teyit ve teslim belgeleriyle bunların tarih sırası
- Fatura ve muhasebe kayıtları ile karşı tarafın kayıtlarındaki karşılığı
- Ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğunu gösteren açılış ve kapanış onayları
- Ayıp veya gecikme iddiası varsa süresinde yapılmış bildirim kayıtları
Ticari defterlerin ve ihbarın yeri
Ticari defterler, usulüne uygun tutulmuş ve onayları tamamlanmış olmak kaydıyla önemli bir ispat aracıdır; ancak yalnızca sahibi lehine değil, aleyhine de sonuç doğurabilir. Bu nedenle dava açmadan önce kendi kayıtlarınızın karşı tarafın iddiasını destekleyip desteklemediği kontrol edilmelidir. Ayıplı mal ve gecikme iddialarında ise bildirimin süresinde ve ispatlanabilir bir yöntemle yapılmış olması, esasa ilişkin tartışmanın önüne geçen bir eşiktir.
Talep sonucunu ölçülebilir kurmak
Ticari dosyalarda talep sonucunun kalem kalem ve hesaplanabilir biçimde yazılması, bilirkişi incelemesinin yönünü belirler. Anapara, işlemiş faiz, gecikme tazminatı ve varsa cezai şart ayrı başlıklar altında gösterilmeli; hesabın dayandığı belge her kalemin yanında numara ile belirtilmelidir. Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihleri de faiz ve zamanaşımı sonuçları birlikte düşünülerek yapılmalıdır.
Buradaki anlatım genel çerçeve sunar. Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı değiştikçe uygulanacak usul de değişeceğinden, dava öncesi kontrolleri hukuki destekle yapmanız yerinde olacaktır.