Ticari bir sözleşmede uyuşmazlık çıktığında iki ayrı "yetki" sorusu aynı anda gündeme gelir: uyuşmazlığa hangi merci bakacak ve şirket adına anlaşmayı kim bağlayıcı biçimde imzalayabilir. TTK ve TBK çerçevesinde bu iki soru ayrı ayrı yanıtlanmazsa, varılan mutabakat sonradan tartışmaya açılabilir.
Sözleşmedeki Yetki Kaydının Geçerliliği
Yetki sözleşmesi, tarafların tacir veya kamu tüzel kişisi olması halinde daha geniş bir alanda geçerlidir. Ancak kesin yetki kuralının bulunduğu uyuşmazlıklarda taraf iradesi sonucu değiştirmez. Sözleşmede birden fazla yer sayılmışsa bunun münhasır mı yoksa seçimlik mi olduğu metinden anlaşılmalıdır; "yetkilidir" ile "münhasıran yetkilidir" ifadeleri farklı sonuç doğurur. Genel işlem koşulu niteliğindeki tek taraflı dayatılmış kayıtlar ayrıca denetime tabidir.
Tahkim Şartı Varsa Sıra Değişir
Metinde bir tahkim şartı bulunuyorsa, mahkemeye gidilmesi halinde karşı tarafın ilk itirazı gündeme gelir. Tahkim şartının kapsamı çoğu zaman "bu sözleşmeden doğan" uyuşmazlıklarla sınırlıdır; sözleşme dışı sebeplerden doğan taleplerin kapsama girip girmediği ayrıca değerlendirilmelidir. Tahkim ile mahkeme arasındaki tercih, sadece süre değil masraf ve gizlilik açısından da farklı sonuçlar verir.
Dava Öncesi Zorunlu Aşama
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu aşama atlanarak açılan dava usulden reddedilir ve geçen süre alacak yönünden risk yaratır. Arabuluculuk son tutanağının dava dilekçesine eklenmesi de ayrıca kontrol edilmelidir.
Sulh Kararında Temsil Yetkisi
Şirket adına sulh olan kişinin temsil yetkisinin kapsamı, protokolün en zayıf halkasıdır. Karar verirken şunlar kontrol edilmelidir:
- İmza sirküleri ve ticaret sicil kaydındaki temsil şekli, tek imza mı çift imza mı,
- Sulh ve ibra yetkisinin vekâletname veya iç yetkilendirmede açıkça yer alıp almadığı,
- Tutarın şirket organları açısından ayrı bir karar gerektirip gerektirmediği,
- Şirketler topluluğu ilişkisi varsa karşı tarafın gerçek borçlusunun kim olduğu.
Karar Ölçütleri
- Alacağın belgeye dayanma gücünü ölçün; cari hesap mutabakatı ve teyitli yazışmalar en güçlü dayanaktır.
- Karşı tarafın mali durumunu, teminat isteyip istemeyeceğinize karar vermek için değerlendirin.
- Sulh tutarını yargılama masrafı, bilirkişi gideri ve süreyle birlikte karşılaştırın.
- Protokolde ödenmemesi halinde doğrudan takibe imkân veren bir düzenlemeye yer verin.
Bu açıklamalar yol gösterici niteliktedir; her ticari ilişkinin sözleşme metni ve sicil durumu ayrı değerlendirme gerektirir. Protokol imzalanmadan önce yetki zincirinin belgeyle doğrulanması yerinde olur.