Ticari ilişkinin bozulduğu anda taraflar genellikle iki şey ister: karşı tarafın devam eden bir işlemini durdurmak ve alacağını güvenceye almak. 6102 sayılı TTK ile TBK ekseninde yürüyen bir uyuşmazlıkta bu iki isteğin cevabı farklı araçlardadır ve bunların hangi sırayla kullanılacağı sonucu belirler.
Önce Tedbir mi, Önce Masa mı
Ticari davaların önemli bölümünde arabuluculuk dava şartıdır; ancak bu şart, koruyucu tedbir talebinin önünde bir engel oluşturmaz. Karşı tarafın markayı kullanmayı sürdürmesi, teminat mektubunu nakde çevirmesi ya da sözleşme konusu malı üçüncü kişiye devretmesi söz konusuysa, tedbir talebi bekletilmeden gündeme getirilir. Masa süreci ise bu koruma sağlandıktan sonra daha dengeli yürür. Sıralamayı belirleyen ölçüt basittir: geri dönülemez bir sonuç doğuyorsa önce koruma, doğmuyorsa önce müzakere.
Sözleşme Hükmünü Tedbir Diline Çevirmek
- İhlal edildiği ileri sürülen hüküm, sözleşmedeki maddeye atıfla birebir alıntılanır.
- Karşı tarafın hangi fiilinin bu hükmü ihlal ettiği tarih ve belge ile gösterilir.
- İhlalin sürmesi hâlinde doğacak zarar, sipariş kaybı ya da müşteri sözleşmesi gibi somut verilerle ölçülür.
- Talep, durdurulacak fiili tanımlayacak biçimde yazılır; genel bir yasak istenmez.
- Tedbir kararının hangi mercie bildirileceği önceden belirlenir.
Teminat ve Karşı Tarafın Zararı
Tedbir kararı çoğunlukla teminat karşılığında verilir. Teminat, sadece bir masraf kalemi değil aynı zamanda bir risk göstergesidir: tedbir haksız çıkarsa karşı tarafın zararını karşılar. Bu nedenle tedbir talep edilmeden önce, karşı tarafın faaliyetinin durdurulmasıyla doğacak zararın büyüklüğü de kabaca hesaplanmalıdır. Yüksek riskli bir tedbir yerine, daha dar kapsamlı ama kabul edilebilirliği yüksek bir talep çoğu zaman daha etkilidir.
Anlaşma Belgesi ile Yargılama Arasındaki Tercih
Ticari uyuşmazlıklarda tarafların ilişkiyi tümüyle bitirmek istemediği hâller sıktır; tedarik zinciri, bayilik ya da uzun süreli hizmet ilişkilerinde anlaşma çoğu zaman daha rasyonel bir çıkıştır. Anlaşma metni yazılırken, geçmişe dönük borcun tasfiyesi ile ilişkinin nasıl devam edeceği ayrı başlıklarda düzenlenmelidir. Ayrıca alınmış bir tedbir kararı varsa, anlaşma ile birlikte tedbirin ne olacağı metinde açıkça belirtilmelidir; aksi hâlde anlaşmadan sonra da devam eden bir tedbir yeni bir ihtilaf konusu hâline gelir.
Yukarıdaki değerlendirme genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve varsa tahkim şartı izlenecek yolu değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanın hukuki incelemeden geçirilmesi uygun olur.