TBK m.526-531, "vekâlet ilişkisi olmadan başkasının işini görme" durumunu düzenler. Bu kurum, acil yardım vakalarında ve ortak yarar durumlarında uygulanır.
İki Türü
- Gerekli (yararlı) iş görme: İş sahibinin somut yararı için yapılan acil/gerekli müdahale.
- Gereksiz (yararsız) iş görme: İş sahibinin yararına olmayan veya iradesine aykırı müdahale.
Gerekli İş Görme (TBK m.526)
- İş gören, sanki vekiliymiş gibi sorumlu.
- Yaptığı zorunlu/yararlı giderlerin iadesini isteyebilir.
- Bedel hakkı: hizmet karakterli iş için.
- İş sahibinin yararına yapılan müdahale, iyi niyetli iş gören için zarar tazmini.
Tipik Örnekler
- Komşunun çatısının yağmurdan zarar görmesini önlemek için onarım.
- Kayıp hayvanın bulunup veteriner masrafının yapılması.
- Komşunun evinde yangın söndürme.
- İşadamı yokken acil iş kararı alıp uygulama.
- Ortak duvarın acil onarımı.
İş Sahibinin Yükümlülükleri
- Zorunlu masrafların iadesi.
- Yararlı masrafların iadesi (yararına olduğu ölçüde).
- İş gören müdahale eden tarafa zararı tazmin.
- Hizmetin makul karşılığı (eğer iş gören meslek erbabıysa).
Gereksiz İş Görme (TBK m.530)
- İş sahibinin gerçek veya muhtemel iradesine aykırı müdahale.
- İş gören yarar talep edemez.
- İş sahibi sadece "fiilen yararlandığı" kısma karşılık ödeyebilir.
- Zarar verirse iş gören sorumlu.
İş Sahibinin Onaylaması (TBK m.531)
İş sahibi sonradan müdahaleyi onaylarsa, ilişki vekâlet sözleşmesine dönüşür. Bu durumda iş gören vekil olarak değerlendirilir.
Yargıtay 3. HD ve HGK — Yerleşik Yaklaşım
3. HD ve HGK, vekâletsiz iş görmede "iş sahibinin gerçek iradesi" tahmininin somut delillerle değerlendirilmesini, sıradan yardımlarla "iş görme" arasındaki farkın titiz çizilmesini, masraf taleplerinde belge zorunluluğunu arar.
Komşu/Apartman Hukuku
- Apartmanda ortak alan müdahaleleri için yönetim kurulu yetkili.
- Acil durumda tek kat malik müdahale edebilir; KMK genel hükümleri.
- Sonradan yönetim kurulu onayı halinde paylaşım.
- Reddedilirse vekâletsiz iş görme davası.
"İyi Niyet" — "Kötü Niyet" Ayrımı
- İyi niyetli iş gören: zarar tazmini, hatalardan sorumlu değil.
- Kötü niyetli iş gören (kendi yararı için): tüm zararlardan sorumlu, masraf talep edemez.
Zamanaşımı
- Genel zamanaşımı 10 yıl (TBK m.146).
- Vekâlet kapsamına geçtiğinde özel hükümler.
Pratik Tavsiyeler
- Müdahale öncesi mümkünse iş sahibine ulaşın.
- Acil durumda titizlikle belgeleyin (foto, video, tanık).
- Masrafları faturalı yapın.
- İş sahibine yazılı bildirim sonrası iade talebi.
- Reddedilirse dava (10 yıl zamanaşımı).
Vekâletsiz iş görme dosyaları somut olaya bağlı incelik gerektirir. Borçlar hukuku avukatı önerilir.