Sentetik olarak üretilmiş görüntü ve ses kayıtları, yayıldıktan kısa süre sonra kaynağından silinebildiği için hukuki mücadelenin en kritik aşaması ilk saatlerde yaşanır. TCK 243-245 kapsamındaki bilişim suçları, 5651 sayılı Kanun uyarınca içeriğe erişimin engellenmesi ve KVKK kapsamındaki kişisel veri boyutu çoğu zaman aynı olayda birlikte gündeme gelir. Bu üç yolun her biri farklı bir delil beklediğinden, tek bir ekran görüntüsüyle yürütülen dosyalar kısa sürede tıkanır.
İçerik Silinmeden Önce Yapılması Gerekenler
Delil zincirinin ilk halkası, içeriğin bulunduğu adresin tam biçimiyle kaydedilmesidir. Yalnızca görüntünün kendisi değil; yayınlandığı sayfanın bağlantısı, paylaşım tarihi ve saati, hesap bilgisi, etkileşim sayıları ve varsa arşiv kaydı birlikte alınmalıdır. Kaydın alındığı anın da belgelenmesi gerekir; noter aracılığıyla tespit yaptırılması ya da dosyanın özet değerinin çıkarılıp saklanması, sonradan yapılacak müdahale itirazlarını karşılar.
Delil Zincirinin Halkaları
- İçeriğin ilk görüldüğü an ve görülme biçiminin yazılı olarak not edilmesi
- Ham dosyanın değiştirilmeden saklanması ve inceleme için kopya üzerinde çalışılması
- Kaydın kimin elinde, hangi tarihte bulunduğunun kesintisiz gösterilmesi
- İçeriğin yayıldığı ikincil hesapların ayrı ayrı listelenmesi
- Erişim engeli kararı sonrası içeriğin kaldırıldığına dair tutanağın dosyaya eklenmesi
Sentetik İçeriğin Sahteliğini Teknik Olarak Göstermek
Bir görüntünün üretilmiş olduğu iddiası, kişinin beyanıyla değil teknik inceleme ile ortaya konur. Dosya üstverisi, sıkıştırma izleri, ses ve dudak hareketi uyumu, çözünürlük tutarsızlıkları ve kaynağı belirsiz kare geçişleri incelenebilir. Bu nedenle bilirkişi ya da uzman görüşü talebinde, incelenecek soruların açıkça yazılması gerekir. Karşı tarafın elindeki cihazların incelenmesi isteniyorsa bu talebin hangi somut emareye dayandığı ayrıca gösterilmelidir.
Erişim Engeli ile Ceza Dosyasını Ayrı Yürütmek
İçeriğin kaldırılmasına yönelik başvuru hızlı sonuç verse de, kaldırma işlemi delilin de ortadan kalkması anlamına gelebilir. Bu nedenle engelleme talebinden önce kayıt tam olarak alınmalı, kaldırma kararının bir örneği ile içeriğin kayıt altına alınmış hâli birlikte saklanmalıdır. Kişisel veri boyutu için yapılacak başvurunun ise kendi süre ve usul takvimi vardır; bu takvim ceza soruşturmasının seyrinden bağımsız işler.
Delil Eksikliği Nerede Doğuyor
Uygulamada en sık karşılaşılan eksiklik, içeriğin yalnızca telefondan alınmış bir görüntüsüyle şikâyette bulunulması ve kaynak adresin kaybedilmesidir. İkinci sık hata, paylaşımı yapan hesabın kim tarafından kullanıldığına dair hiçbir bağlantı kurulmadan isim verilmesidir. Failin belirlenmesi için bağlantı kayıtlarının ilgili sağlayıcıdan istenmesi talebi, dilekçede açıkça yer almalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bir çerçeve sunar. Her olayda içeriğin niteliği ve yayılma biçimi farklı hukuki yolları öne çıkarabileceğinden, adım atmadan önce hukuki görüş alınması yararlı olur.