Yapay zeka ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtlarında zarar hızla büyür; bu nedenle başvurulacak merciin ilk denemede doğru seçilmesi, içeriğin yayılmadan durdurulması bakımından belirleyicidir. Deepfake uyuşmazlıklarının farkı, tek bir merciin yetmemesi ve paralel yolların eşzamanlı yürütülmesi gereğidir.
Üç Ayrı Yol, Üç Ayrı Merci
Aynı içerik hakkında birbirini tamamlayan üç hat vardır. Erişimin engellenmesi için 5651 sayılı Kanun çerçevesinde sulh ceza hakimliğine başvurulur; kişilik hakkı ihlali ile özel hayatın gizliliğine ilişkin taleplerde kanun ayrı bir usul öngörmüştür. Cezai sorumluluk için Cumhuriyet başsavcılığına şikayette bulunulur; içeriğin niteliğine göre TCK kapsamındaki hakaret, müstehcenlik, özel hayatın gizliliğini ihlal veya bilişim sistemine ilişkin suçlar gündeme gelir. Maddi ve manevi tazminat istemi ise asliye hukuk mahkemesinde ileri sürülür. Bu üç yolu tek bir dilekçede birleştirmeye çalışmak, en sık görülen merci hatasıdır.
Delil Zinciri Neden Baştan Kurulmalı
Deepfake dosyalarında içerik dakikalar içinde silinebildiği için delil, başvuru anından önce sabitlenmelidir. Ekran görüntüsü tek başına zayıf bir delildir; bağlantı adresi, yayın tarihi, hesap kimliği ve içeriğin bütünlüğünü gösteren kayıt birlikte saklanmalıdır. Elde ediliş biçimi tartışmalı bir kayıt, hukuka uygunluk denetiminde dışlanabileceğinden, delilin nasıl temin edildiği de not edilmelidir. Teknik incelemede orijinal dosyanın üstverisi, sıkıştırma izleri ve ses-görüntü senkronu değerlendirildiğinden, içeriğin indirilebilen en ham hali muhafaza edilmelidir.
Merci Hatasının Yarattığı Kayıp
- Yalnızca platforma bildirim yapılıp resmi başvuru yapılmaması; platform kaydı silince delil de kaybolur.
- Kişisel veri boyutu nedeniyle sadece idari şikayet yoluna gidilip erişim engeli istenmemesi.
- Şikayete bağlı suçlarda altı aylık şikayet süresinin, failin öğrenilmesiyle işlemeye başladığının gözden kaçırılması.
- Yurt dışı kaynaklı yayınlarda doğrudan yabancı makama yazılması ve iç hukuk yollarının işletilmemesi.
İlk 72 Saatlik Eylem Planı
- İçerik bağlantıları ve yayın zamanları tek bir tabloda toplanır.
- İçeriğin ham kopyası ve üstverisi ayrı bir ortamda yedeklenir.
- Erişimin engellenmesi talebi hazırlanır ve ilgili hakimliğe sunulur.
- Suç duyurusu dilekçesinde, hangi fiilin hangi suça karşılık geldiği ayrı ayrı gösterilir.
- Tazminat davası için zarar kalemleri ve yayılma kapsamı belgelendirilir.
Kapanış Notu
Sahte içerik dosyalarında hız ile doğru merci seçimi birbirini tamamlar; biri olmadan diğeri sonuç vermez. İçeriğin niteliği ve yayıldığı platform her olayda farklı bir yol haritası gerektirdiğinden, süreç başlatılmadan önce hukuki görüş alınması yararlı olur.