Kişisel verilerin hukuka aykırı biçimde ele geçirilmesi, tek bir hukuki sonuç doğurmaz. Aynı olay hem ceza soruşturmasının, hem idari denetimin, hem de özel hukuk tazminatının konusu olabilir. Mağdurun en sık yaptığı hata, bu dört kanaldan yalnızca birini kullanıp diğerlerinin süresini kaçırmaktır.
Ceza kanalı: şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına yapılır
Sisteme hukuka aykırı erişim, verileri engelleme ya da bozma ve banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması gibi fiiller TCK'nın bilişim alanındaki suçlara ilişkin hükümlerinde düzenlenmiştir. Verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi ve yayılması ise özel hayata ve hayatın gizli alanına ilişkin hükümlerle korunur. Şikâyet, ihtisas mahkemesine değil Cumhuriyet başsavcılığına yapılır; başvuruda ekran görüntülerinin yanı sıra log kayıtlarının ilgili yerlerden celbi talep edilmelidir. Dijital delilin kaynağında saklanma süresi sınırlı olduğundan, gecikme çoğu zaman delilin tamamen kaybı anlamına gelir.
İdari kanal: Kurula gitmeden önce veri sorumlusuna başvuru
6698 sayılı KVKK, ilgili kişinin doğrudan Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyette bulunmasını değil, önce veri sorumlusuna başvurmasını öngörür. Veri sorumlusunun cevap vermemesi ya da cevabın yetersiz bulunması hâlinde, kanunda öngörülen süreler içinde Kurula şikâyet yolu açılır. Başvurunun yazılı olarak ve kimliği doğrulanabilir bir yöntemle yapılması, sonraki aşamada usul tartışması çıkmasını önler. Kurul, tazminata hükmeden bir merci değildir; kararı idari nitelik taşır.
İçerik kanalı: erişimin engellenmesi
Verilerin bir internet sitesinde yayımlanmış olması hâlinde, 5651 sayılı Kanun kapsamında içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi istenebilir. Bu istem sulh ceza hâkimliğine yöneltilir ve hızlı sonuç almaya elverişlidir. Talepte engellenmesi istenen adreslerin tek tek gösterilmesi gerekir; site genelini kapsayan genel ifadeler çoğunlukla karşılık bulmaz. Bu yol, tazminat ve ceza kanallarının yerine geçmez, onların yanında yürür.
Tazminat kanalı: hangi mahkeme, hangi yetki?
Maddi ve manevi tazminat istemi genel hükümlere göre asliye hukuk mahkemesinde ileri sürülür. Kurula şikâyette bulunulmuş olması tazminat davası için ön şart değildir; iki süreç birbirinden bağımsız yürüyebilir. Haksız fiil niteliğindeki bu talepte HMK'nın haksız fiile ilişkin yetki kuralları uygulanır: davalının yerleşim yeri yanında fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemeleri de gündeme gelir. Uyuşmazlık bir tüketici işleminden kaynaklanıyorsa görevli mahkeme değişebileceğinden taraf sıfatı önceden belirlenmelidir.
Kanal seçimi için hızlı harita
- Fail cezalandırılsın isteniyorsa: Cumhuriyet başsavcılığı.
- Veri sorumlusunun uygulaması denetlensin isteniyorsa: önce veri sorumlusu, sonra Kurul.
- İçerik yayından kaldırılsın isteniyorsa: sulh ceza hâkimliği.
- Zarar giderilsin isteniyorsa: asliye hukuk mahkemesi.
Bu dört yol farklı süre ve ispat rejimlerine tabidir. Aşağıdaki genel açıklamalar yön göstermek içindir; ihlalin kapsamı ve elinizdeki kayıtlar stratejiyi değiştireceğinden, ilk günlerde bir hukukçudan destek almanız delil kaybını önler.