Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtlarında asıl mücadele, içeriğin sahte olduğunu anlatmaktan çok bunu denetlenebilir biçimde kanıtlamaktan ibarettir. Bu rehber, deepfake iddialarında delil zincirinin usulen sakatlanmasını önlemeye odaklanır.
İlk Saatlerin Belirleyiciliği
Sahte içerik çoğunlukla kısa ömürlüdür; paylaşan hesap kapatıldığında ya da içerik kaldırıldığında ispat imkânı da azalır. Bu nedenle ilk yapılması gereken, içeriği silmek ya da yalnızca ekran görüntüsü almak değil, kaydın bulunduğu adres, tarih, saat ve erişim biçimiyle birlikte bütünlüklü olarak korunmasıdır. Ekran görüntüsü tek başına zayıf bir delildir; kaynağı gösteren bağlantı ve içeriğin ham dosyası birlikte saklanmalıdır.
Delil Zincirini Kıran Tipik Hatalar
- Ham dosyanın yeniden kaydedilerek ya da sıkıştırılarak paylaşılması, üstveri kayıplarına yol açar
- İçeriğin farklı cihazlarda elden ele dolaştırılması, hangi kopyanın incelendiğini belirsizleştirir
- Delilin hukuka aykırı yolla elde edilmesi, ispat değerini tümüyle ortadan kaldırabilir
- Tespit için başvurulacak merciin geç seçilmesi nedeniyle içeriğin erişimden kalkması
- Aynı olay için ceza ve hukuk yollarının birbirinden habersiz yürütülmesi
Hangi Hukuki Zeminde İlerlenecek?
Deepfake tek bir başlığa sığmaz. İçeriğin niteliğine göre TCK kapsamında hakaret, şantaj, özel hayatın gizliliğini ihlal veya nitelikli dolandırıcılık gündeme gelebilir; sisteme izinsiz erişim ya da veri bozma söz konusuysa TCK'nın bilişim suçlarına ilişkin hükümleri tartışılır. İçeriğin yayından çıkarılması ve erişimin engellenmesi bakımından 5651 sayılı Kanun'un öngördüğü usul, kişisel verinin hukuka aykırı işlenmesi bakımından ise 6698 sayılı KVKK süreci ayrıca değerlendirilir. Bu üç yolun süreleri ve muhatapları farklı olduğundan, tek dilekçeyle hepsinin karşılanacağı varsayımı yanlıştır.
Teknik İnceleme Talebini Doğru Kurmak
- İnceleme konusu dosyayı tek tek numaralandırıp hangi iddiaya hizmet ettiğini yazın.
- Bilirkişiden ne sorulacağını somutlaştırın: üretim izleri, ses-görüntü uyumu, üstveri tutarlılığı.
- Platform kayıtlarının (yükleme zamanı, hesap bilgisi) ilgili yerlerden istenmesini ayrıca talep edin.
- Kendi elinizdeki kopyanın alınış biçimini tutanakla açıklayın.
- Karşı tarafın "içerik gerçektir" savunmasına karşı kaynak kayıt taleplerinizi hazır tutun.
Aşağıdaki not genel bilgilendirme amaçlıdır: içeriğin yayıldığı mecra, mağdurun sıfatı ve zararın türü izlenecek yolu değiştirebilir; bu nedenle olayın kendi koşullarına göre hukuki görüş alınması önerilir.