Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtları, kaldırılması kolay ancak ispatı zor bir zarar doğurur. İçerik yayından kaldırıldığında mağdurun elinde çoğu zaman hiçbir teknik veri kalmaz. Bu nedenle deepfake dosyalarında ilk saatlerde yapılan tespit işlemi, sonraki tüm hukuki adımların taşıyıcısıdır. Aşağıdaki plan, delil zincirini kurmayı ve süreleri kaçırmamayı birlikte ele alır.
İçerik Kaybolmadan Yapılacaklar
- İçeriğin bulunduğu tam adres, yayın tarihi ve saati kayda geçirilir.
- Ekran görüntüsü yeterli değildir; dosyanın kendisi indirilerek saklanır.
- Görüntüleyen kişi sayısı, yorumlar ve paylaşım zinciri belgelenir.
- Mümkünse noter veya mahkeme aracılığıyla delil tespiti yaptırılır.
- İçeriği yayan hesabın profil bilgileri ve geçmiş paylaşımları arşivlenir.
Hash Değeri ve Meta Veri Neden Kritik
Dijital delilin en zayıf noktası, sonradan değiştirilmediğinin gösterilememesidir. İndirilen dosyanın özet değerinin (hash) alınması ve bu değerin tespit tutanağına yazılması, aynı dosyanın sonradan üzerinde oynanmadığını ortaya koyar. Dosyanın meta verisi ise üretim aracına, düzenleme geçmişine ve bazen kaynak modele ilişkin izler taşır. Bu veriler bilirkişi incelemesinde sentetik üretim tespitinin dayanağı olur.
Erişimin Engellenmesi ile Ceza Şikâyetinin Paralel Yürütülmesi
Kişilik haklarının ihlal edildiği içerikler bakımından 5651 sayılı Kanun, sulh ceza hakimliğine başvurarak içeriğin çıkarılmasını veya erişimin engellenmesini isteme imkânı tanır; hakimlik bu talebi duruşma yapmaksızın ivedilikle karara bağlar. Bu yol, ceza şikâyetinin yerine geçmez. İçerik kaldırıldıktan sonra ceza soruşturmasında delil sıkıntısı yaşanmaması için kaldırma başvurusundan önce tespitin tamamlanmış olması gerekir.
Şikâyete Tabi Suçlarda Altı Aylık Süre
Deepfake içerikleri, somut olayın özelliğine göre hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak yayılması veya müstehcenlik gibi farklı suç tiplerini gündeme getirebilir. Bunlardan şikâyete bağlı olanlarda mağdurun fiili ve failini öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunması gerekir. Failin kim olduğu bilinmiyorsa şikâyet süresi, failin öğrenilmesiyle işlemeye başlar; bu nedenle faili meçhul başvuru yapıp süreyi korumak yerinde olur.
Bilirkişi Raporuna Karşı Hazırlık
Sentetik içerik tespiti henüz standartlaşmamış bir alandır. Rapor, kullanılan analiz yöntemini, incelenen dosyanın hangi kopyası olduğunu ve tespit oranını açıkça belirtmiyorsa itiraz edilmelidir. Raporda incelenen dosyanın sizin sunduğunuz özet değeriyle aynı olup olmadığı ayrıca kontrol edilir; zincirin kopması, teknik olarak doğru bir raporu bile tartışmalı hale getirir.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. İçeriğin niteliği, yayıldığı platform ve mağdurun sıfatı izlenecek yolu değiştirdiğinden, ilk tespit işlemleri yapılırken bilişim uyuşmazlıkları üzerine çalışan bir hukukçuyla birlikte hareket edilmesi önerilir.