Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtları, tek bir başvuruyla çözülemeyecek kadar katmanlı bir hukuki durum yaratır. Deepfake içerikte mağdurun aynı anda üç ayrı ihtiyacı vardır: içeriğin yayından kaldırılması, failin tespiti ve zararın giderilmesi. Bunların her biri farklı mercie aittir ve hepsini tek dilekçeyle tek makama sunmak, süreci hızlandırmak yerine geciktirir.
Talep Türüne Göre Merci Ayrımı
- Erişimin engellenmesi ve içeriğin kaldırılması: 5651 sayılı Kanun çerçevesinde sulh ceza hâkimliğine yapılan başvuru. Kişilik hakkı ihlali iddiası bu yolun temelini oluşturur.
- Cezai soruşturma: Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusu. Fiilin niteliğine göre TCK'daki bilişim sistemlerine ilişkin hükümler, hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal veya müstehcenlik hükümleri gündeme gelebilir.
- Kişisel veri boyutu: Görüntü ve ses biyometrik nitelik taşıyabildiğinden KVKK kapsamında veri sorumlusuna başvuru ve ardından Kurula şikâyet yolu ayrıca işletilir.
- Maddi ve manevi tazminat: Adli yargıda ayrı bir dava konusudur; ceza soruşturmasının sonucunu beklemek zorunlu değildir.
Delilin Kaybolma Hızı Merci Tartışmasından Önemlidir
Deepfake içerikler yayından hızla kaldırılabildiği veya adres değiştirebildiği için, doğru merciye ulaşana kadar delil tükenebilir. Bu nedenle ilk saatlerde yapılması gerekenler nettir: içeriğin bulunduğu bağlantı adresi, tam ekran görüntüleri, yayın tarihi ve etkileşim sayıları kayıt altına alınmalı; mümkünse noter aracılığıyla tespit yaptırılmalıdır. Ham dosyanın indirilerek özet değerinin not edilmesi, sonradan yapılacak teknik incelemede içeriğin değişmediğini göstermek bakımından değerlidir.
Yer Yönünden Yetki: İnternet Suçlarında Belirsizlik
Failin kimliği ve bulunduğu yer başlangıçta bilinmediğinden, suç duyurusunun mağdurun bulunduğu yer savcılığına verilmesi pratik bir çözümdür. Savcılık gerekli görürse dosyayı yetkili yer savcılığına gönderir; bu, başvurunun geçersiz olduğu anlamına gelmez. Asıl risk, mağdurun "yetkili yeri bulamadım" düşüncesiyle başvuruyu geciktirmesidir. Şikâyete bağlı suçlarda süre işlemeye devam eder ve bu gecikme telafi edilemez.
Soruşturmada İstenmesi Gereken Teknik Adımlar
- Platformdan yükleyici hesaba ilişkin kayıtların ve bağlantı bilgilerinin istenmesi
- İçeriğin sentetik olup olmadığına dair bilirkişi incelemesi talebi
- Yeniden yayımlayan hesapların tespiti ve yayılma zincirinin çıkarılması
- Yurt dışı kaynaklı platformlar için gereken yazışma usulünün baştan öngörülmesi
Paralel Yürütmenin Değeri
Erişim engeli başvurusu ile suç duyurusunun aynı anda yürütülmesi, birbirini destekleyen iki sonuç doğurur: içerik yayından kaldırılırken failin tespitine yönelik kayıtlar da soruşturma dosyasına girer. Yalnızca kaldırma talebiyle yetinilmesi, aynı içeriğin başka hesaplardan tekrar yayımlanması halinde her seferinde sıfırdan başlamayı gerektirir.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tanıtır; içeriğin türü, yayıldığı platform ve mağdurun sıfatı izlenecek yolu değiştirebilir. Kayıtların kaybolmaması için başvuru öncesinde hızlı bir hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.