Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve seslerle yapılan saldırılarda mağdurun karşılaştığı temel sorun, tek bir başvuruyla hem içeriğin kaldırılmasını hem failin cezalandırılmasını sağlayamamasıdır. Bu iki hedefin mercii, usulü ve hızı farklıdır; ikisini aynı dilekçeye sıkıştırmak genellikle her ikisinin de gecikmesiyle sonuçlanır.
İçeriğin Yayılmasını Durdurmak: 5651 Yolu
Kişilik hakkı ihlal edilen kişi, içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi için sulh ceza hakimliğine başvurabilir; bu başvuru hızlı sonuç verecek biçimde düzenlenmiştir. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden içeriklerde ise doğrudan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na başvurularak gecikmesinde sakınca bulunan hâllere özgü acil usul işletilebilir; bu yolda alınan tedbir kararının kısa süre içinde hakimlik onayına sunulması gerekir. Uygulamada mağdurların CİMER veya genel şikâyet kanallarına yazması, kritik saatlerin kaybedilmesine yol açar — çünkü bu kanallar erişim engelleme kararı veremez.
Ceza Boyutu: Deepfake Adında Tek Bir Suç Yoktur
Türk Ceza Kanunu'nda "deepfake" başlıklı bağımsız bir suç tipi bulunmaz. Fiil, somut görünümüne göre farklı suçların kapsamına girer:
- Sahte içerikle kişinin onurunu hedef alan paylaşımlarda hakaret.
- Kişinin görüntü veya sesinin rızası dışında kullanılmasında özel hayatın gizliliğini ihlal ve kişisel verilerin hukuka aykırı olarak yayılması.
- Cinsel içerikli sahte materyal üretilip yayılmasında müstehcenlik ve ilgili özel düzenlemeler.
- Kişiye suç isnadı içeren kurgusal kayıtlarda iftira.
- Sahte ses veya görüntüyle kurum yetkilisi taklidi yapılarak para talep edilmesinde nitelikli dolandırıcılık ve bilişim sistemlerine ilişkin TCK hükümleri.
Suç duyurusu Cumhuriyet başsavcılığına yapılır; kolluğa verilen dilekçe de savcılığa iletilir. Şikâyete bağlı suçlarda öğrenmeden itibaren işleyen şikâyet süresi kaçırılmamalıdır.
Delil Kaybolmadan Sabitlenmelidir
Deepfake dosyalarında en kırılgan unsur delildir; içerik saatler içinde silinebilir. Bu nedenle başvurudan önce şu adımlar atılmalıdır:
- İçeriğin bulunduğu tam URL, kullanıcı adı ve profil bağlantısı kaydedilir; kısaltılmış bağlantı yeterli değildir.
- Ekran görüntüsü yerine, tarih-saat bilgisini içeren ekran videosu tercih edilir.
- Dosyanın kendisi indirilerek özet (hash) değeri alınır; bu değer, sonradan içeriğin değiştirilmediğini göstermek için önemlidir.
- Noter aracılığıyla tespit yaptırılması, silinme ihtimali yüksek içeriklerde etkili bir yöntemdir.
- Savcılıktan platforma yönelik IP ve log kayıtlarının celbi talep edilir; bu kayıtların saklama süresi sınırlıdır.
Kişisel Veri Ayağını Atlamayın
Yüz ve ses verisi kişisel veri niteliğindedir; içeriği yayan gerçek kişi dışında verinin işlendiği bir platform veya şirket varsa 6698 sayılı Kanun kapsamında veri sorumlusuna başvuru ve ardından Kurul'a şikâyet yolu ayrıca işletilebilir. Bu yol, ceza soruşturmasından bağımsızdır ve idari yaptırım sonucu doğurabilir.
Tazminat Ayrı Bir Dosyadır
Ceza soruşturması failin cezalandırılmasına yöneliktir; uğranılan manevi ve maddi zarar için genel mahkemede ayrıca dava açılması gerekir. Ceza dosyasındaki tespitler bu davada güçlü dayanak oluşturur, ancak beklemek zorunlu değildir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; içeriğin türü, yayıldığı platform ve failin belirlenebilirliği izlenecek yolu değiştirebileceğinden, ilk saatlerde hukuki destek alınması önemlidir.