Yapay zekâ araçlarıyla üretilen sahte video, ses ve fotoğraflar mağdurun rızası dışında dolaşıma girdiğinde ortaya iki ayrı sorumluluk çıkar: içeriği üreten ve yayanın kişilik hakkı ihlalinden doğan tazminat sorumluluğu ile bilişim sistemleri üzerinden işlenen fiillerin cezai boyutu. Bu rehber, deepfake dosyalarında talebi ayakta tutan başvuru ve itiraz adımlarını, en sık kaybedilen noktadan başlayarak ele alıyor: sürenin fark edilmeden tükenmesi.
Sürenin İşlemeye Başladığı An Neden Tartışmalı
Deepfake içeriklerde fiilin işlendiği tarih ile mağdurun durumdan haberdar olduğu tarih çoğu zaman birbirinden uzaktır. İçerik önce kapalı gruplarda dolaşır, mağdur ancak bir tanıdığının uyarısıyla öğrenir. Tazminat talebinde zamanaşımı tartışması tam da bu noktada düğümlenir. Bu nedenle dosyanın ilk sayfası bir öğrenme kronolojisi olmalıdır: içeriğin ilk görüldüğü tarih, kim tarafından bildirildiği, hangi platformda karşılaşıldığı ve yayılımın hangi tarihte genişlediği tek tabloda tutulmalıdır.
Erişim Engelleme ile Tazminat Yolunun Birlikte Yürütülmesi
5651 sayılı Kanun kapsamında içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi talebi hızlı sonuç verebilen ayrı bir yoldur; ancak bu yol tek başına maddi ve manevi zararı karşılamaz. Uygulamadaki hata, erişim engelleme kararı alındıktan sonra dosyanın kapatıldığını düşünmektir. Erişim engelleme, aynı zamanda ihlalin varlığını ve tarihini gösteren güçlü bir belgedir; tazminat dosyasına mutlaka eklenmelidir.
İçerik Kaybolmadan Delillendirme
- İçeriğin bulunduğu bağlantı adresi, hesap adı ve paylaşım tarihinin tespiti
- Ekran görüntüsü yerine, dosyanın kendisinin bütünlüğü bozulmadan saklanması
- Görüntü veya sesin sentetik olduğunu gösteren teknik inceleme talebi
- Yayılımın boyutunu gösteren etkileşim ve paylaşım kayıtları
- Mağdurun iş, itibar veya sağlık alanında uğradığı somut kaybın belgesi
Sentetik içeriklerde teknik inceleme talebinin zamanlaması kritiktir. Platform kaydı sildiğinde inceleme yapılacak kaynak da ortadan kalkabilir; bu yüzden delil tespiti, tazminat dilekçesinden önce gündeme alınmalıdır.
Fiilin Ceza Boyutunu Ayrı Değerlendirmek
Deepfake üretimi tek bir fiil değildir. İçeriğin hazırlanmasında bir hesaba veya cihaza izinsiz erişim varsa TCK'nın bilişim sistemlerine ilişkin 243-245. maddeleri kapsamında ayrı bir değerlendirme gerekir. Şikâyet yolunun işletilmesi, tazminat dosyası için de bağımsız bir delil havuzu oluşturur; ancak ceza dosyasının sonucunu beklemek adına tazminat yolunun ertelenmesi süre bakımından risklidir.
Talep Reddedilirse İkinci Aşama
Ret gerekçesi çoğu zaman içeriğin sentetik olduğunun yeterince ortaya konmamasına veya zararın soyut kalmasına dayanır. İkinci aşamada yapılması gereken, aynı dilekçeyi tekrarlamak değil; ret gerekçesinin hedeflediği boşluğu kapatan yeni bir teknik ve maddi dayanak sunmaktır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir. Deepfake dosyalarında platform türü, içeriğin yayılım biçimi ve öğrenme tarihi sonucu doğrudan etkilediğinden, adım atmadan önce dosyanızın kendi koşullarına göre hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.