Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtları, mağdur için aynı anda üç ayrı hukuki sorun doğurur: içeriğin yayılmasının durdurulması, failin cezai sorumluluğu ve uğranılan zararın giderilmesi. Bu üç sorunun muhatabı farklı mercilerdir ve birini diğerinin yerine kullanmak, çoğu zaman içerik çoğaltıldıktan sonra fark edilen bir zaman kaybına yol açar.
Hızlı Yol ile Tazminat Yolu Aynı Şey Değildir
İnternet ortamındaki yayının durdurulmasına ilişkin 5651 sayılı Kanun mekanizması, kişilik hakkı ihlali iddiasında hızlı sonuç almaya yöneliktir ve sulh ceza hakimliği kararıyla yürür. Buna karşılık maddi ve manevi tazminat talebi hukuk mahkemesinin işidir. Erişim engeli kararı alınmış olması tazminat hakkını tüketmez; tersine, alınan karar tazminat dosyasında ihlalin varlığına ilişkin güçlü bir belge işlevi görür.
Suç Duyurusu ile Tazminatı Aynı Dilekçeye Sıkıştırmayın
Sahte içeriğin üretilmesi ve yayılması, somut olayın özelliğine göre TCK kapsamında hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal, verilerin hukuka aykırı olarak yayılması veya TCK 243-245 aralığındaki bilişim sistemine ilişkin suçları gündeme getirebilir. Bu değerlendirme savcılığa aittir. Cumhuriyet başsavcılığına yapılan bildirimde tazminat miktarı tartışmak dosyayı ağırlaştırır; oradaki amaç failin ve içeriğin kaynağının tespit edilmesidir.
Delil Kaybolmadan Sabitleme
- İçeriğin bulunduğu adres, tam bağlantı olarak ve görüntülenme sayısıyla birlikte kaydedilir.
- Ekran görüntüsü tek başına zayıftır; noter tespiti veya güvenilir zaman damgalı kayıt tercih edilir.
- Paylaşan hesabın kimlik bilgileri, yorumlar ve yeniden paylaşımlar ayrı klasörde tutulur.
- İçerik kaldırıldıktan sonra yeniden yüklenme ihtimaline karşı periyodik arama yapılır.
Muhatabı Doğru Seçmek
Tazminat talebinin muhatabı öncelikle içeriği üreten ve yayan kişidir. Platformun sorumluluğu ise ihbara rağmen hareketsiz kalma ekseninde tartışılır; bu nedenle platforma yapılan bildirimin tarihi ve içeriği dosyanın en kritik belgesidir. Kişisel verinin işlenmesi boyutu bulunan olaylarda KVKK kapsamındaki başvuru yolu ayrıca işletilebilir, ancak bu yol tazminat talebinin yerine geçmez.
Zamanlama Planı
Uygulamada tavsiye edilen sıra; önce yayının durdurulmasına yönelik talep, eş zamanlı olarak delil sabitleme, ardından ceza soruşturmasının başlatılması, failin kimliği belirlendikçe de tazminat davasının açılmasıdır. Fail belirsizken tazminat davası açmak, husumet yönünden sorun doğurabilir.
Bu metin yol gösterici bir çerçeve sunar; her olayda içeriğin yayıldığı mecra, mağdurun sıfatı ve zararın kapsamı farklı bir strateji gerektirebileceğinden adım atmadan önce dosyaya özgü hukuki destek alınması önerilir.