Yapay zekâ ile üretilen sahte görüntü ve ses kayıtları, mağdur açısından aynı anda üç ayrı hukuki cephe açar. Bu dosyalarda kaybedilen zaman doğrudan delil kaybına dönüştüğü için, hangi adımın hangi mercie ve hangi sırayla taşınacağı baştan planlanmalıdır. Aşağıdaki çerçeve TCK 243-245 hükümleri, 5651 sayılı Kanun ve KVKK ekseninde kurulmuştur.
Üç Ayrı Yol, Üç Ayrı Merci
İçeriğin yayından kaldırılması ve erişimin engellenmesi talebi sulh ceza hâkimliğine yöneltilir. Sahte içeriğin üretilmesi ve yayılması suç oluşturuyorsa Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunulur. Kişilik haklarının ihlalinden doğan maddi ve manevi tazminat ise adli yargıda ayrı bir davanın konusudur. Kişisel verinin hukuka aykırı işlenmesi boyutu varsa veri sorumlusuna başvuru ve ardından Kurula şikâyet dördüncü bir hat açar. Bu yolların birbirinin yerine geçtiğini varsaymak, çoğu dosyada en pahalı hatadır.
Delili İçerik Silinmeden Sabitlemek
Deepfake içerikler hızla kaldırılır, yeniden yüklenir ve adres değiştirir. Bu nedenle ilk saatlerde yapılması gereken iş, ekran görüntüsü almanın ötesindedir. İçeriğin tam adresi, yayın tarihi, hesap bilgileri, etkileşim sayıları ve mümkünse dosyanın kendisi bir bütün olarak kaydedilmeli; tespit noter aracılığıyla ya da güvenilir bir tespit yöntemiyle belgelenmelidir. İçeriğin sahteliğine ilişkin teknik inceleme talebinin hangi aşamada isteneceği de baştan kararlaştırılmalıdır.
Erişim Engelleme Kararının Sınırları
Erişim engelleme, içeriği görünmez kılar ancak zararı ortadan kaldırmaz ve failin kimliğini belirlemez. Karar yalnızca başvuruda gösterilen adresleri kapsar; aynı içerik başka bağlantılarda yayılmışsa ek başvuru gerekir. Ayrıca kararın uygulanmasının takibi mağdura düşen bir iştir. Bu nedenle engelleme talebi, kimlik tespitine yönelik soruşturma adımlarıyla eş zamanlı yürütülmelidir.
Tazminat Talebini Ölçülebilir Kurmak
Manevi tazminat talebinde ihlalin ağırlığı, yayılma genişliği ve süresi belirleyicidir. Maddi zarar iddiası varsa iş kaybı, iptal edilen sözleşme ya da itibar onarımı için yapılan gider gibi kalemler ayrı ayrı belgelenmelidir. Yayılma genişliğini gösteren ölçümlerin engelleme kararından önce alınması gerekir; içerik kaldırıldıktan sonra bu veriye ulaşmak çoğu zaman mümkün olmaz.
Sık Görülen Zamanlama Hataları
- Şikâyet süresi işlerken önce yalnızca platforma bildirim yapıp beklemek
- Erişim engelini aldıktan sonra tazminat dosyasını hiç açmamak
- İçeriği kendi hesabından paylaşarak yayılmayı büyütmek
- Tespit belgesi olmadan yalnızca sözlü anlatıma dayanmak
- Aynı olay için açılan farklı dosyalar arasında bağ kurmamak
Bu açıklamalar genel bilgi vermek içindir. İçeriğin niteliği ve yayıldığı platform, izlenecek yolu ve süreleri değiştirebileceğinden, olayınıza özgü değerlendirmeyi bir hukukçuyla birlikte yapmanız uygun olur.