Teslim edilen mal veya yapılan iş beklenen nitelikte değilse, alıcının elindeki hakların çoğu tek bir davranışa bağlıdır: ayıbın zamanında ve ispatlanabilir biçimde bildirilmesi. İhbar yapılmadığında ya da yapıldığı ispat edilemediğinde, esasen haklı olan taraf dahi talebini kaybedebilir. 6098 sayılı TBK, 6502 sayılı TKHK ve 6100 sayılı HMK ekseninde ihbar–merci ilişkisini inceliyoruz.
İhbarın Hukuki İşlevi
İhbar, bir nezaket bildirimi değil; hakkın korunmasına yönelik bir külfetin yerine getirilmesidir. Gözle görülür (açık) ayıplarda muayene ve bildirim beklentisi daha kısa sürelidir; sonradan ortaya çıkan (gizli) ayıplarda ise bildirim, ayıbın öğrenildiği ana bağlanır. Satıcının ayıbı bilerek gizlediği hallerde ise bildirim süreleriyle ilgili katılık yumuşar. Bu ayrımı dosyanın başında yapmak, hangi takvimin işlediğini belirler.
Hangi Mahkeme Görevli?
Ayıp uyuşmazlıklarında görev, tarafların sıfatına göre değişir. Alıcı tüketici sıfatını taşıyorsa uyuşmazlık tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi hattında ilerler. İki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili bir alım söz konusuysa asliye ticaret mahkemesi gündeme gelir. Bunların dışındaki hallerde genel görevli mahkeme devreye girer. Yanlış mercie yapılan başvuru, süre bakımından koruma sağlamayabileceğinden sıfat analizi ilk adımda yapılmalıdır.
Yetki Sözleşmesinin Sınırı
Sözleşmede yer alan "uyuşmazlıklarda şu il mahkemeleri yetkilidir" kaydı her ilişkide geçerli değildir. Tacirler arasındaki ilişkilerde bu tür kayıtlara daha geniş bir alan tanınırken, zayıf konumdaki tarafı koruyan düzenlemelerin bulunduğu ilişkilerde bu kayıt işlevsiz kalabilir. Sözleşmedeki yetki kaydını okumadan dava açmak, yetki itirazıyla aylar kaybetmek anlamına gelir.
İhbar–Dava Takvimi
- Teslim tarihi ve muayene tarihi ayrı ayrı kayda geçirilir.
- İhbar noter veya benzeri ispatlanabilir bir yolla yapılır; yalnızca telefon görüşmesine güvenilmez.
- Ayıbın niteliği için teknik tespit gerekiyorsa delil tespiti talebi, malın durumu bozulmadan yapılır.
- Seçimlik hakların hangisinin kullanıldığı (onarım, bedel indirimi, ayıpsız misli, sözleşmeden dönme) ihbar metninde açıkça yazılır.
- Zamanaşımı, ihbarın yapılmasıyla kendiliğinden durmaz; dava süresi ayrıca takip edilir.
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır ve somut sözleşmenizin hükümlerini değerlendirmez. Sözleşme türü, tarafların sıfatı ve ayıbın ortaya çıkış biçimi izlenecek yolu değiştirebileceğinden, ihbar metni gönderilmeden önce hukuki görüş alınması yararlıdır.