Sözleşmeye aykırılık iddiası, çoğu zaman tarafların haklılığından bağımsız olarak ispat düzeni üzerinden sonuçlanır. TBK, HMK ve tüketici mevzuatı ekseninde hazırlanan bu rehber, sözleşme ihlali dosyalarında delil kurgusunu ve tebligat kayıtlarının bu kurgudaki yerini ele alır.
İhlali tarihlendirmek: temerrüt anı
Alacak, faiz ve tazminat taleplerinin tamamı bir tarihe bağlanır. Bu tarih, edimin ifa edilmesi gereken gün ile borçlunun temerrüde düşürüldüğü gün arasında değişir. Belirli vadeli bir borçta vade yeterken, vadesi belirsiz borçlarda ihtar zorunludur. Uygulamada en sık yapılan hata, ihtar çekilmeden faiz talep edilmesi ve buna ilişkin talebin kısmen reddedilmesidir. Bu nedenle ilk yapılacak iş, sözleşmedeki ifa takvimini ve gerçekleşen ifaları tek bir zaman çizelgesine dökmektir.
Yazılı delil kuralı ve sınırları
Hukuk yargılamasında belirli bir parasal sınırın üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı gerekir; bu sınır her yıl güncellenir ve dosya açılırken yürürlükteki tutar kontrol edilmelidir. Senetle ispat zorunluluğunun istisnaları da vardır: delil başlangıcı sayılabilecek bir yazılı belge bulunması, karşı tarafın açık muvafakati veya işlemin niteliği gereği belge alınmasının beklenemeyeceği hâller bunlar arasındadır. Ticari defterler, e-posta yazışmaları ve teslim tutanakları çoğu dosyada delil başlangıcı işlevi görür.
İhtarname ve tebligat zincirinin kaydı
- İhtarnamenin muhatabı, sözleşmenin tarafı olan kişi veya tüzel kişilikle birebir aynı olmalıdır
- İhtar, tebliğ şerhiyle birlikte saklanmalı; yalnızca gönderi fişi yeterli değildir
- Adres, sicilde veya sözleşmede gösterilen tebligat adresi olmalı; farklı adres kullanılacaksa gerekçesi belgelenmelidir
- Tebliğ edilemeyen ihtarın iade gerekçesi, ikinci gönderimin biçimini belirler
- Karşı taraftan gelen bildirimlerin size ulaşma tarihi de ayrıca kaydedilmelidir
Talebi ölçülebilir kurmak
- Asıl alacak, gecikme faizi ve varsa cezai şart kalemlerini ayrı ayrı hesaplayın.
- Cezai şart öngörülmüşse indirim tartışmasına karşı somut zararınızı da belgeleyin.
- Sözleşmeden dönme mi, aynen ifa mı, tazminat mı istediğinizi baştan netleştirin; bunlar farklı sonuçlar doğurur.
- Karşı tarafın kendi edimini yerine getirip getirmediğini, ödemezlik def'i ihtimaline karşı değerlendirin.
- Zamanaşımı süresini sözleşme türüne göre ayrı hesaplayın; genel süre her ilişki için geçerli değildir.
Belgeyi dava öncesinde güvenceye almak
Delilin karşı tarafın elinde olduğu dosyalarda, delil tespiti veya belge ibrazı talebi dava açılmadan da gündeme gelebilir. Özellikle şantiye, imalat ve hizmet sözleşmelerinde mevcut durumun zamanla değişmesi kaçınılmaz olduğundan, tespit talebinin geciktirilmesi ispat imkânını kalıcı biçimde daraltır.
Bu içerik genel çerçeve sunar. Sözleşmenin türü, tarafların tacir olup olmaması ve talebin niteliği ispat rejimini değiştirdiğinden, uyuşmazlığınızda dosya bazlı hukuki değerlendirme almanız uygun olur.