Sözleşmeye aykırılık iddialarında taraflar çoğunlukla haklı olduklarından emindir; asıl sorun, bu haklılığın mahkeme önünde hangi belgeyle gösterileceğidir. Sözlü mutabakatlar, gruplarda yürütülen yazışmalar ve teslim edilen ama tutanağa bağlanmayan işler, ihtilaf çıktığında ispat sorununa dönüşür. Bu rehber, ihlal anından itibaren delil kurgusunun nasıl yapılacağını ele almaktadır.
İhlalin Türünü Belirlemek: Temerrüt mü, Ayıplı İfa mı
TBK bakımından borcun hiç ifa edilmemesi, geç ifa edilmesi ve gereği gibi ifa edilmemesi farklı sonuçlar doğurur. Geç ifada alacaklının seçimlik hakları temerrüde düşürme işlemine bağlıyken, ayıplı ifada muayene ve ihbar yükümlülüğü öne çıkar. Tüketici işlemi söz konusuysa TKHK'nın koruyucu hükümleri ve tüketici hakem heyeti ile tüketici mahkemesi arasındaki görev dağılımı ayrıca gözetilir. İhlalin yanlış nitelendirilmesi, doğru delillerin toplanmasına rağmen talebin reddine yol açabilir.
İhtarname: İspatın Kilit Belgesi
- Hangi edimin, hangi tarihte yerine getirilmediği somut biçimde yazılır.
- Uygun bir süre verilerek ifaya davet edilir ve sürenin sonunda kullanılacak hak belirtilir.
- Ayıplı ifada tespit edilen ayıp açıkça tarif edilir ve talep türü seçilir.
- Tebliğ şerhi dosyaya konur; tebliğ tarihi faiz ve tazminat hesabının başlangıcıdır.
İhtarname çekilmeden açılan davalarda, talebin dayanağı olan hakkın doğup doğmadığı tartışmalı hale gelir. Bu nedenle ihtar, dava dilekçesinin taslağı gibi düşünülerek hazırlanmalıdır.
Elektronik Yazışmaların İspat Değeri
HMK, senetle ispat kuralını ve bunun istisnalarını düzenler; belirli bir tutarın üzerindeki hukuki işlemlerin kural olarak senetle ispatı gerekir. E-posta ve mesajlaşma kayıtları çoğu zaman doğrudan senet niteliği taşımasa da, delil başlangıcı sayılabilecek nitelikte olduklarında tanık dinlenmesinin önünü açar. Ticari ilişkilerde ticari defterler, faturalar ve cari hesap ekstreleri ise ispat gücü yüksek belgelerdir. Elektronik kayıtların dosyaya sunulurken bütünlüğünü koruyacak biçimde, gönderici ve tarih bilgisiyle birlikte aktarılması gerekir.
Dava Öncesi Tespit ve Arabuluculuk Basamağı
Zamanla değişebilecek bir durum söz konusuysa, imalat hatası ya da eksik iş gibi hallerde dava açılmadan delil tespiti istenmesi dosyayı güçlendirir. Konusu para alacağı olan ticari uyuşmazlıklar ile tüketici uyuşmazlıklarının önemli bölümünde dava şartı arabuluculuk aşaması bulunduğundan, dava dilekçesi hazırlanmadan önce bu basamağın tamamlanması gerekir. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa, düzenlenen belgenin icra edilebilirliği ve kapsamı dikkatle yazılmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşme uyuşmazlıklarında sonuç, metnin kendi hükümlerine ve tarafların ticari ilişkisine göre değiştiğinden, ihtar göndermeden önce hukuki görüş alınması önerilir.