Sözleşme ihlallerinde sonucu belirleyen şey çoğu zaman ihlalin ağırlığı değil, karşı tarafa çekilen ihtarın zamanlaması ve içeriğidir. Erken çekilen ama süre içermeyen bir ihtar dönme hakkını doğurmaz; geç çekilen ihtar ise zamanaşımı savunmasının önünü açar. Bu rehber, TBK ve HMK çerçevesinde ihtar–yetki–süre üçlüsünü birlikte kuruyor.
İhtarın Hukuki İşlevi
Borçlu, kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. İfa günü sözleşmede belirlenmişse ihtara gerek kalmadan temerrüt oluşur. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde alacaklının seçimlik haklarını kullanabilmesi için borçluya uygun bir süre vermesi gerekir. Uygulamadaki hata, ihtarda süre verilmemesi veya sürenin makul sayılamayacak kadar kısa tutulmasıdır; bu durumda dönme veya fesih beyanı sonuç doğurmayabilir.
Hangi Mahkeme, Hangi Yer?
- Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir.
- Sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir; ifa yerinin sözleşmede açıkça yazılması sonraki tartışmayı bitirir.
- Yetki sözleşmesi yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında geçerli olduğundan, tüketici veya esnaf tarafın bulunduğu ilişkilerde bu kayda güvenilmemelidir.
- Taraflardan biri tacirse ve uyuşmazlık ticari nitelikteyse görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.
Zamanaşımı Süresini Yanlış Hesaplamak
Alacaklar için genel zamanaşımı süresi on yıldır; kira bedeli, faiz, ücret gibi dönemsel edimlerde ise beş yıllık süre uygulanır. Sözleşme tek bir belge olsa bile içindeki kalemler farklı sürelere tabi olabilir. Bu nedenle talep listesi hazırlanırken her kalem için ayrı bir zamanaşımı sütunu tutulması gerekir. Zamanaşımı, dava açılması veya icra takibi gibi işlemlerle kesilir ve yeniden işlemeye başlar; bu kesilme anlarının kayıt altına alınmaması sonradan ispat sorununa dönüşür.
Ticari Uyuşmazlıkta Arabuluculuk Basamağı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir ve yeniden açılana kadar geçen süre, zamanaşımına yaklaşan dosyalarda telafisi güç sonuç doğurabilir.
İhtarın İspatı
İhtar noter aracılığıyla gönderildiğinde hem içerik hem tarih ispatlanmış olur. E-posta veya mesaj yoluyla yapılan bildirimlerde ise gönderim tarihinin ve muhatabın erişiminin ayrıca kanıtlanması gerekir.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeveyi anlatır; sözleşmenizin özel hükümleri sonucu tümüyle değiştirebilir. Talep ve süre hesabınızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz faydalı olacaktır.