Soruşturma ve kovuşturma sırasında uygulanan koruma tedbirleri, henüz hüküm kurulmadan temel haklara doğrudan müdahale eder. Koruma tedbirleri bakımından itirazın nereye yapılacağı, tedbiri hangi merciin ve hangi aşamada verdiğine göre değişir. CMK ve TCK hükümleri ile infaza ilişkin 5275 sayılı Kanun, bu rehberde birlikte ele alınıyor.
Tedbir Kararını Hangi Merci Verir
Soruşturma evresinde tutuklama, adli kontrol, arama ve el koyma gibi tedbirlerde karar mercii kural olarak sulh ceza hâkimliğidir. Kovuşturma evresinde ise davaya bakan mahkeme yetkilidir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı veya kolluk tarafından yapılan bazı işlemlerin, kanunda öngörülen süre içinde hâkim onayına sunulması gerekir. Onay basamağının atlanması, işlemin hukuka aykırılığı iddiasının çekirdeğini oluşturur.
İtirazın Muhatabını Doğru Belirlemek
Sulh ceza hâkimliği kararlarına karşı itiraz, aynı yerdeki bir sonraki numaralı hâkimliğe yapılır; tek hâkimlik varsa en yakın yerdeki hâkimlik devreye girer. Kovuşturma aşamasındaki kararlarda itiraz mercii dosyanın görüldüğü mahkemeye göre belirlenir. Dilekçenin yanlış merciye verilmesi tek başına hak kaybı doğurmasa da, sürecin uzamasına ve tedbirin daha uzun süre uygulanmasına yol açar.
Usule Aykırılık İddiasında Öne Sürülecek Başlıklar
- Kararın somut olguya değil soyut şüpheye dayandırılması
- Ölçülülük değerlendirmesinin yapılmaması ve daha hafif tedbirin tartışılmaması
- Arama kararının kapsamının aşılması veya el konulan verinin kapsam dışı kalması
- Müdafi ile görüşme hakkının kısıtlanması
- Kaçma ve delil karartma şüphesinin gerekçelendirilmeden tekrarlanması
Kaldırma Talebi ve Tazminat Yolu
- Tedbirin kaldırılması, koşullar değiştikçe her aşamada yeniden istenebilir.
- Talep dilekçesinde önceki gerekçenin hangi yönden geçerliliğini yitirdiği gösterilir.
- Adli kontrole geçiş isteniyorsa, önerilen yükümlülük somut olarak belirtilir.
- El konulan mal ve verinin iadesi ayrı bir talep olarak yazılır.
- Koşulları oluşmuşsa, CMK'nın koruma tedbirleri nedeniyle tazminat hükümlerine dayalı başvuru ayrıca değerlendirilir.
Kısa Not
Koruma tedbirlerine karşı yürütülen itiraz, esas hakkındaki savunmadan bağımsız düşünülmemeli; ikisi birbirini destekleyecek biçimde kurulmalıdır. Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır ve dosyanızdaki delil durumuna göre farklı adımlar gerekebilir; bu nedenle süreci bir avukatla yürütmeniz yerinde olacaktır.