Tutuklama, adli kontrol, arama, elkoyma ve iletişimin denetlenmesi gibi koruma tedbirleri, henüz hüküm verilmemişken kişinin temel haklarına doğrudan müdahale eder. Bu nedenle her biri için ayrı bir denetim mekanizması öngörülmüştür. Bu mekanizmanın işletilmesinde en sık yapılan hata, itirazın hangi makama ve hangi süre içinde yapılacağının karıştırılmasıdır.
Her Tedbirin Kendi Denetim Yolu Vardır
CMK sisteminde koruma tedbirleri kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise kanunda gösterilen makamların kararıyla uygulanır ve belirli süre içinde hâkim onayına sunulur. Soruşturma evresinde bu kararları veren merci sulh ceza hâkimliğidir; kararlara karşı itiraz da kanunda gösterilen hâkimliğe yöneltilir. Kovuşturma başladıktan sonra ise yetki, davayı gören mahkemeye geçer. Soruşturma evresine ilişkin bir itirazın davayı gören mahkemeye ya da tersinin yapılması, dilekçenin havale zincirinde dolaşmasına ve fiilî gecikmeye yol açar.
İtiraz Süresi ve Başlangıcı
İtiraz süresi kural olarak kararın öğrenilmesinden itibaren işler. Kararın yüze karşı verilmesi hâlinde başlangıç o an, tebliğ hâlinde ise tebliğ tarihidir. Tutukluluk bakımından ayrıca resen ve düzenli aralıklarla inceleme yapılması öngörülmüştür; bu incelemelerde verilen devam kararlarına karşı da itiraz yolu açıktır. Dolayısıyla bir itirazın reddedilmiş olması, sonraki inceleme kararına karşı yeniden başvurmaya engel değildir.
İtiraz Dilekçesini Somutlaştırmak
- Kararda dayanılan somut delilin hangi vakıayı gösterdiği tartışılır.
- Kaçma veya delil karartma şüphesinin dosyadaki hangi veriye dayandığı sorgulanır.
- Ölçülülük başlığı altında daha hafif bir tedbirin yeterliliği gerekçelendirilir.
- Sabit yerleşim yeri, çalışma durumu ve sağlık verileri belge ile sunulur.
- Elkoyma söz konusuysa malın soruşturmayla ilgisi ayrıca ele alınır.
Elkoyma ve Dijital Materyal Özelinde
Dijital verilere elkonulması hâlinde, yedekleme ve inceleme usulüne uygunluk ayrı bir itiraz başlığıdır. İnceleme sırasında hangi cihazdan hangi verinin alındığını gösteren tutanaklar, sonraki aşamada delilin hukuka uygunluğu tartışmasının merkezinde yer alır. Bu tutanakların bir örneğinin talep edilmesi ilk yapılacak işlerdendir.
Ret Kararından Sonraki Adım
İtirazın reddi, dosyanın bittiği anlamına gelmez. Koşullardaki değişiklik, yeni delil veya geçen sürenin ölçülülük değerlendirmesini etkilemesi, yeni bir başvuru için dayanak oluşturabilir. Kanun yollarının tüketilmesi hâlinde ise bireysel başvuru yolu ayrı bir usul ve süre rejimine tabidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Koruma tedbirleri kişi özgürlüğüne doğrudan dokunduğundan, karar tebliğ edildiği anda savunmanızı üstlenen avukatla temasa geçilmesi ve itiraz dilekçesinin dosyaya özgü biçimde hazırlanması gerekir.