Ceza yargılamasında savunmanın en çok zorlandığı nokta, doğru talebin yanlış aşamada ileri sürülmesidir. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun çerçevesinde her aşamanın kendi muhatabı vardır; soruşturmada savcılığa, kovuşturmada mahkemeye, bazı kararlarda ise hakimliğe başvurulur. Yanlış mercie yöneltilen talep çoğu zaman işleme konmaz ve savunma için değerli bir aşama boşa harcanır.
Soruşturmadan Kovuşturmaya Geçişte Kırılma Noktası
İddianamenin kabulüyle birlikte dosyanın muhatabı savcılıktan mahkemeye geçer. Bu andan sonra savcılığa yazılan delil toplama talepleri sonuç doğurmaz. Buna karşılık kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmişse, muhatap savcılık değil sulh ceza hakimliğidir ve itiraz, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde yapılmalıdır. Bu iki durumun karıştırılması, hem itiraz hakkının hem de delil taleplerinin kaybına yol açar.
Delil Talebini Kabul Edilebilir Kılan Unsurlar
Mahkemeye sunulan delil talebi, yalnızca neyin istendiğini değil neyi ispatlayacağını da göstermelidir. Talebin gerekçesiz olması, dosyayı uzatmaya yönelik sayılarak reddedilmesine yol açabilir. Etkili bir talep şu üç unsuru birlikte taşır: delilin kaynağı, ulaşılma yöntemi ve hangi maddi vakıayı aydınlatacağı.
- Tanık talebinde, tanığın hangi olayı bizzat gördüğü açıklanır.
- Kamera veya iletişim kayıtlarında, kaydın hangi kurumda bulunduğu ve saklama süresi belirtilir.
- Bilirkişi talebinde, çözülmesi gereken teknik sorun somut biçimde yazılır.
- Belge talebinde, belgenin bulunduğu kurum ve dönem netleştirilir.
Hukuka Aykırı Delil İtirazının Zamanı
Delilin elde ediliş biçimine ilişkin itiraz, dosyanın esasına ilişkin savunmadan ayrı ve genellikle daha erken bir aşamada gündeme getirilmelidir. Arama, el koyma veya iletişimin denetlenmesi tedbirlerine dayanan delillerde, tedbirin dayanağı olan kararın dosyaya girip girmediği ilk duruşmalarda kontrol edilmelidir. Bu kontrol yapılmadan yürüyen bir savunmada, sonradan dile getirilen itirazın etkisi zayıflar.
Aşama Aşama Muhatap Tablosu
- Soruşturma: delil toplama ve ifade talepleri savcılığa yöneltilir.
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararı: itiraz merci sulh ceza hakimliğidir.
- Kovuşturma: tüm delil ve tedbir talepleri kovuşturmayı yürüten mahkemeye sunulur.
- Tutukluluğa ilişkin talepler: dosyanın bulunduğu aşamaya göre hakimlik veya mahkeme muhataptır.
- Hüküm sonrası: kanun yolu başvurusu, hükmü veren mahkemeye verilen dilekçeyle yapılır.
- İnfaz aşaması: koşullu salıverilme ve infaza ilişkin talepler infaz hakimliğine iletilir.
Duruşma Öncesi Hazırlık
Her duruşma öncesinde dosyadaki yeni evrakın okunması, önceki celse ara kararlarının yerine getirilip getirilmediğinin kontrol edilmesi ve karşılanmamış taleplerin tutanağa geçirilmesi gerekir. Tutanağa geçmeyen bir talep, kanun yolu aşamasında yok sayılabilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; ceza yargılamasında her dosyanın kendi delil yapısı ve aşama takvimi vardır. Özgürlüğü etkileyen sonuçlar doğurabildiğinden, savunma stratejisinin bir avukatla birlikte kurulması gerekir.