İddianamenin kabulüyle birlikte dosya, soruşturmanın gizliliğinden çıkıp duruşma düzenine geçer. Bu geçiş sadece bir aşama değişikliği değildir; hangi talebin kime yöneltileceği de değişir. CMK'nın çizdiği bu düzende, soruşturma alışkanlığıyla savcılığa yöneltilen talepler zaman kaybına, sürelerin kaçırılması ise telafisi güç sonuçlara yol açar.
İlk Duruşmaya Kadar Yapılması Gerekenler
Tensip zaptı, mahkemenin dosyayı nasıl kurguladığını gösterir: hangi tanıkların çağrıldığı, hangi kurumlardan yazı beklendiği ve hangi taleplerin reddedildiği burada görülür. İlk duruşmadan önce yapılacak hazırlık şu başlıklarda toplanabilir:
- İddianamedeki her iddianın karşısına, dosyadaki hangi delile dayandığının yazılması
- Dosyada bulunmayan ancak var olduğu bilinen kayıtların (kamera görüntüsü, iletişim kaydı, banka dökümü) listelenmesi
- Kaybolma ihtimali bulunan delillerin öncelikli olarak talep edilmesi
- Beyanlar arasındaki çelişkilerin tablo halinde çıkarılması
Talebin Muhatabı: Sık Yapılan Karışıklık
Kovuşturma başladıktan sonra delil toplanmasına ilişkin talepler mahkemeye yöneltilir. Tutukluluk durumuna ilişkin itirazların ise kendi mercii ve süresi vardır. Aynı şekilde, dosyadan örnek alma, kısıtlama kararının kaldırılması veya bilirkişi raporuna itiraz gibi talepler farklı usullere tabidir. Reddedilen bir delil talebinin duruşma tutanağına geçirilmesi, ileride bu eksikliğin denetlenebilmesi bakımından belirleyicidir.
Bilirkişi ve Teknik Rapor Zamanlaması
- Teknik inceleme gerekiyorsa, talep esasa ilişkin savunmadan önce yapılır; rapor beklenirken savunma stratejisi buna göre kurulur.
- Rapora itiraz için tanınan süre içinde, itirazın hangi teknik noktaya yöneldiği somut biçimde yazılır.
- Uzman görüşü alınacaksa, raporun dosyaya sunulacağı duruşma önceden planlanır.
- Rapordaki varsayımlar ile dosyadaki maddi veriler arasındaki fark ayrıca gösterilir.
Hüküm Öncesi ve Sonrası Süreler
Esas hakkındaki mütalaaya karşı savunma için ek süre talebi, duruşmanın seyrini değiştirebilir. Hükmün açıklanmasından sonra ise kanun yoluna başvuru süresi, hükmün yüze karşı açıklanıp açıklanmadığına göre farklı işler. Yüze karşı açıklanan hükümlerde süre tefhimden, yokluğunda verilen hükümlerde tebliğden başlar. Başvurunun yanlış mercie yapılması veya süre geçtikten sonra dilekçe verilmesi, esas hakkındaki tüm hazırlığı işlevsiz bırakır.
Kapanış
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır ve her dosyanın delil yapısı kendine özgüdür. Suç tipi, dosyadaki tutukluluk durumu ve mahkemenin görev alanı izlenecek usulü değiştirebileceğinden, kovuşturma aşamasında taleplerin zamanlaması bir hukukçuyla birlikte planlanmalıdır.