Ceza yargılamasında soruşturma ve kovuşturma, aynı dosyanın iki ayrı evresidir ve her evrede karar verecek merci farklıdır. İddianamenin kabulüyle birlikte dosya hâkim önüne geçer; buna rağmen taleplerin hâlâ savcılığa yöneltilmesi, uygulamada en sık rastlanan usul hatalarından biridir. CMK yargılamanın işleyişini, TCK maddi ceza normlarını, 5275 sayılı Kanun ise infaz rejimini düzenler; bir talebin hangi metne dayandığı, hangi mercie gideceğini de belirler.
Evre Değişince Muhatap da Değişir
Soruşturmada delil toplama, arama, gözaltı gibi konularda savcılık ve hâkimlik devrededir. Kovuşturma başladıktan sonra ise tanık dinlenmesi, bilirkişi incelemesi, keşif veya dosyaya belge getirtilmesi taleplerinin muhatabı doğrudan mahkemedir. Aynı şekilde, cezanın infazına ilişkin talepler ilgili infaz merciine yöneltilir; bunları duruşma dosyasına sunmak sonuç doğurmaz.
İspat Planını Duruşmadan Önce Kurmak
- İddianamedeki her bir eylem, ayrı bir satır olarak listelenir.
- Her eylemin karşısına iddia makamının dayandığı delil yazılır.
- Bu delilin karşısına savunmanın çürütücü veya zayıflatıcı delili konur.
- Eksik kalan hücreler, talep edilecek delilleri kendiliğinden gösterir.
- Talepler, ilk duruşmadan önce yazılı olarak dosyaya sunulur.
Delilin Hukuka Uygunluğu Ayrı Bir Başlıktır
Bir delilin içeriği aleyhe olsa bile, elde ediliş biçimi hukuka aykırıysa yargılamada değerlendirilemez. Bu nedenle savunma yalnızca "delil doğru değil" demekle yetinmemeli; kaydın nasıl alındığını, hangi kararla elde edildiğini ve zincirin kesintisiz olup olmadığını ayrıca sorgulamalıdır. Dijital verilerde imaj alma ve muhafaza usulü, tanık beyanlarında ise beyanın alınma koşulları bu değerlendirmenin merkezindedir.
Ara Kararlara Karşı Ne Yapılabilir
- Reddedilen delil talebi, gerekçesiyle birlikte tutanağa geçirilmelidir.
- Tutuklamaya ilişkin kararlar için ayrı bir itiraz yolu bulunur; bu yol esas hükümden bağımsızdır.
- Esas hakkındaki mütalaaya karşı savunma, mütalaanın dayandığı delil sırasını izleyerek hazırlanmalıdır.
- Hükümle birlikte gündeme gelen kanun yolu, ara kararlara ilişkin itirazların yerini tutmaz.
Savunmanın Bütünlüğü
Kovuşturmada dağınık savunma, çelişki üretir. Beyanların ilk ifadeden son savunmaya kadar tutarlı olması, ispat gücünü belirleyen unsurlardan biridir. Anlatımda değişiklik gerekiyorsa, bunun nedeni açıkça ortaya konmalıdır.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tanıtır. Suç tipine, delil durumuna ve dosyanın bulunduğu evreye göre izlenecek yol değişeceğinden, savunmanın somut dosya üzerinden kurulması gerekir.