İddianamenin kabulüyle birlikte dosya savcılıktan mahkemeye geçer ve savunmanın araçları değişir. Kovuşturma evresinde verilen her karara aynı yoldan itiraz edilmez; bir kısmı için itiraz kanun yolu açıktır, bir kısmı ise ancak hükümle birlikte istinaf aşamasında tartışılabilir. Bu ayrımı bilmemek, savunmanın en güçlü argümanının hiç incelenmeden kalmasına yol açar.
Hangi Karara İtiraz Edilebilir?
Tutukluluğun devamı, adli kontrol, yurt dışına çıkış yasağı gibi koruma tedbirlerine ilişkin ara kararlar itiraza tabidir. İtiraz, kararı veren mahkemeye verilir; mahkeme itirazı yerinde görmezse dosyayı incelemekle görevli mercie gönderir. Buna karşılık delil talebinin reddi, tanık dinlenmemesi veya bilirkişi raporuna itirazın karşılanmaması gibi kararlar kural olarak ayrı bir itiraza konu edilmez; bunlar hükümle birlikte kanun yoluna götürülür. Bu nedenle reddedilen taleplerin duruşma tutanağına geçirilmesi hayati önemdedir; tutanakta yer almayan talep, sonraki aşamada var sayılmaz.
Görevsizlik ve Yetkisizlik İtirazı Ne Zaman Yapılır?
Ceza yargılamasında yer bakımından yetki, suçun işlendiği yere göre belirlenir. Yetkisizlik iddiasının kanunda öngörülen aşamada, kural olarak delillerin ortaya konulmasına başlanmadan önce ileri sürülmesi gerekir; geç kalan itiraz dinlenmez. Görev ise kamu düzenindendir ve yargılamanın her aşamasında resen gözetilir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren bir fiilin asliye ceza mahkemesinde görülmesi halinde verilen hüküm bu yönüyle sakat olur.
Delil Talebinin Doğru Zamanı ve Biçimi
Kovuşturmada delil eksikliğini önlemenin yolu, talebin somut ve gerekçeli olmasıdır. Etkili bir delil talebi şu üç unsuru içerir:
- İstenen delilin kimden ve hangi tarih aralığı için isteneceği.
- Bu delilin hangi maddi vakıayı aydınlatacağı.
- Delilin sonuca etkisinin ne olacağı.
"Lehe deliller toplansın" biçimindeki genel talepler, gerekçesiz olduğu için kolayca reddedilir. Tanık dinletilecekse tanığın hangi olguya ilişkin beyanda bulunacağı belirtilmeli; kamera görüntüsü, iletişim kaydı ve banka verisi gibi kalemlerde saklama sürelerinin dolması riski dilekçede ayrıca vurgulanmalıdır.
Hukuka Aykırı Delil ve Esas Hakkında Savunma
Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağı ceza yargılamasının temel ilkesidir. Bu itiraz, delilin dosyaya girdiği anda tutanağa geçirilmeli ve esas hakkında savunmada tekrar edilmelidir. Esas hakkında savunma, dosyadaki tüm delillerin tek tek değerlendirildiği son fırsattır; burada tartışılmayan bir husus istinaf dilekçesinde ilk kez gündeme geldiğinde ikna gücü zayıflar.
Kanun Yolu Süreleri
Hükme karşı istinaf başvurusu, kanunda öngörülen kısa süre içinde yapılır ve süre kural olarak yüze karşı verilen kararlarda tefhim, aksi halde tebliğ tarihinden başlar. Gerekçeli karar beklenirken süre kaçırılmaması için başvurunun süresinde yapılıp gerekçenin sonradan sunulması yaygın bir uygulamadır.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir; suçun niteliği, mahkemenin türü ve dosyanın aşaması izlenecek yolu değiştirdiğinden, ara karara itiraz etmeden önce dosyanın tamamını gören bir hukukçuyla değerlendirme yapmanız yerinde olur.