Ceza soruşturması, çoğu dosyada davanın kaderinin belirlendiği evredir. CMK ve TCK çerçevesinde yürüyen bu aşamada yapılan bir yanlış başvuru, sonradan mahkemede telafi edilemeyecek sonuçlar doğurabilir. Soruşturmada kararların bir kısmını Cumhuriyet savcısı, bir kısmını sulh ceza hâkimliği verir; itirazın nereye yapılacağı da buna göre değişir.
Kim Neye Karar Verir
Soruşturmayı savcı yürütür; ancak kişi özgürlüğünü ve temel hakları sınırlayan tedbirler için hâkim kararı aranır. Tutuklama, adli kontrol, arama, el koyma ve iletişimin denetlenmesi gibi tedbirlerde muhatap sulh ceza hâkimliğidir. Dosyaya delil sunmak, tanık dinlenmesini istemek veya bilirkişi incelemesi talep etmek ise savcılığa yöneltilir. Bu ayrım bilinmeden yazılan dilekçeler ilgili mercie gönderilse bile günler kaybettirir.
İfade Öncesi Yapılması Gerekenler
- Müdafi görevlendirmesi sağlanır; ifadeye hazırlıksız girilmez.
- Kısıtlama kararı yoksa dosya incelenir, isnadın dayandığı belgeler görülür.
- Lehe olan kayıtların silinme ihtimali varsa muhafazası derhal talep edilir.
- İfade tutanağındaki beyanın eksik veya yanlış yazıldığı düşünülüyorsa şerh konulur.
Koruma Tedbirlerine İtiraz
Tutuklama veya adli kontrol kararına karşı itiraz, kararı veren hâkimliği izleyen numaralı hâkimliğe yapılır. İtiraz dilekçesinde kuvvetli suç şüphesinin dayanağı ve kaçma ya da delil karartma gerekçesinin somut olguya oturup oturmadığı tartışılmalıdır. El koyma söz konusuysa, tedbirin ölçüsüzlüğü ve dosyayla ilgisi bulunmayan malvarlığına yayılması ayrıca ileri sürülebilir. 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz uygulamalarına ilişkin şikâyetlerin ise infaz hâkimliğine yöneltileceği unutulmamalıdır.
Takipsizlik ve İddianame Sonrası
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı itiraz sulh ceza hâkimliğine yapılır ve süre tebliğ tarihinden işler. Buna karşılık iddianamenin iadesi talebi ayrı bir kurumdur ve mahkemenin değerlendirmesine tabidir. Şikâyetçi tarafındaysanız, kararın gerekçesindeki hangi delilin toplanmadığını nokta atışı göstermek itirazın en güçlü yanıdır.
Sık Görülen Hak Kayıpları
Süreye tabi itirazların e-devlet üzerinden görüldüğü an değil tebliğ tarihinden hesaplanması, uzlaştırma kapsamındaki suçlarda sürecin işletilip işletilmediğinin kontrolü ve şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresinin takibi en çok atlanan başlıklardır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. İsnat edilen suçun niteliği, dosyadaki kısıtlama kararı ve tedbirlerin kapsamı izlenecek yolu değiştirebilir; bu nedenle soruşturmanın başında hukuki destek almak sonradan yapılacak çoğu düzeltmeden daha etkilidir.