Ceza yargılamasında sonucu belirleyen aşama çoğu zaman duruşma değil, soruşturmadır. Bu evrede toplanmayan delil sonradan güçlükle tamamlanır; kullanılmayan usul hakkı ise kural olarak geri gelmez. Aşağıda CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde, şüpheli ve mağdur bakımından soruşturma takvimi ele alınmaktadır.
İfade ve Sorgu Öncesi Hazırlık
İfadeye çağrılan kişinin müdafi yardımından yararlanma hakkı soruşturmanın başında doğar. İfade sırasında dosyaya erişim imkânı ve kısıtlama kararı bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Susma hakkının kullanılması ile eksik beyanda bulunmak farklı sonuçlar doğurur; bu tercih, dosya içeriği görülmeden yapılmamalıdır. İfade tutanağındaki beyanlar, sonraki aşamalarda çelişki iddiasının dayanağı olabilir.
Koruma Tedbirlerine İtirazda Gün Hesabı
Tutuklama, adli kontrol, elkoyma ve arama gibi tedbirlere karşı itiraz süreleri kısadır ve tebliğ ya da öğrenme anından itibaren işler. Tutukluluğun devamına ilişkin kararlar bakımından ise periyodik inceleme mekanizması işler. Bu nedenle dosyada şu tarihler ayrı bir tabloda tutulmalıdır:
- Gözaltına alma ve sonlandırma saatleri.
- Sorgu ve tutuklama kararı tarihi.
- İtiraz dilekçesinin verildiği tarih ve mercii.
- Elkonulan malvarlığına ilişkin karar tarihleri.
Şikâyete Bağlı Suçlarda Altı Aylık Süre
Takibi şikâyete bağlı suçlarda mağdur, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Bu süre geçtiğinde soruşturma yapılamaz. Buna karşılık resen soruşturulan suçlarda belirleyici olan dava zamanaşımıdır. Dolayısıyla ilk yapılacak iş, fiilin hangi kategoride olduğunun belirlenmesidir.
Uzlaştırma ve Etkin Pişmanlık Pencereleri
Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi zorunludur ve bu aşamada verilecek cevabın süresi vardır. Kabul veya ret beyanı, sonraki aşamada telafi edilmez. Benzer biçimde bazı suç tipleri bakımından etkin pişmanlık hükümleri, ancak belirli bir aşamaya kadar uygulanabildiğinden zamanlama doğrudan cezanın miktarını etkiler.
Takipsizlik ve İddianameye Karşı Yollar
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı itiraz, kararın tebliğinden itibaren işleyen kısa süre içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır. İddianamenin iadesi ise ayrı bir kurumdur ve mahkemece resen değerlendirilir. Mağdur veya şüpheli tarafın, bu iki mekanizmayı karıştırmadan, hangi eksikliğin hangi yolla giderileceğini belirlemesi gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Ceza dosyalarında her tarihin ayrı bir sonucu bulunduğundan, soruşturmanın ilk gününden itibaren müdafi veya vekil desteğiyle hareket edilmesi önerilir.