Ceza soruşturmasında dosyanın yönü çoğu zaman kovuşturma aşamasından önce belirlenir. Bu evrede toplanan veya toplanmayan deliller, sonraki tüm aşamaların zeminini kurar. CMK ve TCK ile infaz rejimini düzenleyen 5275 sayılı Kanun farklı aşamalara ilişkin olsa da, soruşturmada atılan adımlar zincirin tamamını etkiler. Bu rehber, ispat bakımından soruşturma evresinde zamanla yarışan işlere odaklanır.
Kaybolabilir Delili Öne Almak
Delillerin bir kısmı zamanla kendiliğinden yok olur. Kamera kayıtlarının saklama süresi sınırlıdır, iletişim ve konum verilerinin tutulma süreleri mevzuatla belirlenmiştir, tanıkların hafızası zayıflar. Bu nedenle delil listesi önem sırasına değil, kaybolma hızına göre sıralanmalıdır.
- Süreli saklanan görüntü ve kayıtlar için erken talep
- Olay yerine ve zamanına ilişkin dijital iz taleplerinin gecikmeden iletilmesi
- Tanık beyanlarının kim tarafından ve hangi sırayla alınacağının planlanması
- Sağlık raporu ve teknik inceleme gerektiren hâllerde vakit kaybedilmemesi
Talep Etmek ile Beklemek Arasındaki Fark
Soruşturmada lehe delillerin toplanmasını istemek bir hak olarak kullanılabilir. Talebin yazılı ve somut olması gerekir: hangi kaydın, hangi kurumdan, hangi tarih aralığı için istendiği açıkça yazılmalıdır. Genel nitelikte yapılan talepler, dosyaya girdiği hâlde karşılıksız kalabilir. Talebin reddi hâlinde bu ret, sonraki aşamada ileri sürülecek bir itiraz gerekçesi olarak dosyada iz bırakır.
Delilin Hukuka Uygunluğu
İspat gücü kadar delilin elde ediliş biçimi de tartışılır. Hukuka aykırı yolla elde edilen delil hükme esas alınamaz. Bu nedenle bir kaydın veya belgenin nasıl elde edildiği, kim tarafından ve hangi yetkiye dayanılarak alındığı baştan not edilmelidir. Karşı tarafın sunduğu deliller bakımından da aynı inceleme yapılmalı; içeriğe girmeden önce elde ediliş biçimi değerlendirilmelidir.
Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar
Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse, bu karara karşı itiraz yolu kanunda öngörülen on beş günlük süre içinde sulh ceza hâkimliğine başvurularak kullanılır. Süre kararın tebliğinden işler ve kaçırıldığında dosya kapanır. İtiraz metni, kararı tekrar etmek yerine hangi delilin toplanmadığını veya hangi olgunun değerlendirilmediğini somut biçimde göstermelidir.
Beyanın Dosyayla Uyumu
İfade sırasında verilen beyan, dosyadaki belgelerle birlikte okunur. Tarih, tutar ve yer bilgilerinde beyan ile belge arasındaki çelişkiler sonradan giderilmesi güç sonuçlar doğurur. Bu nedenle ifadeye gitmeden önce dosya kapsamının ve kendi kayıtlarının gözden geçirilmesi, sonradan yapılacak düzeltmelerden çok daha etkilidir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar; isnadın niteliği ve dosyanın kapsamı izlenecek stratejiyi değiştirir. Soruşturma evresindeki adımlarınızı gecikmeden bir hukukçuyla birlikte belirlemeniz uygun olur.