Ceza dosyalarında telafisi en güç kayıplar, çoğunlukla kovuşturma aşamasında değil soruşturmanın ilk günlerinde yaşanır. İfade sırasında yapılan bir tercih, süresinde kullanılmayan bir itiraz hakkı ya da geç fark edilen bir tebligat, sonraki aşamalarda geri alınamayacak sonuçlar doğurabilir. Bu rehber CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde soruşturma aşamasının süre haritasını çıkarmayı amaçlar.
İfade ve Sorgu Öncesi Kontrol
Şüpheli sıfatıyla çağrıldığınızda, isnat edilen fiilin ne olduğunun bildirilmesi ve müdafi yardımından yararlanma hakkının hatırlatılması usulün temel unsurlarıdır. Bu haklar kullanılmadan alınan beyanların dosyadaki değeri tartışmalı hâle gelir. İfade öncesinde şu noktalar netleştirilmelidir:
- Hangi sıfatla çağrıldığınız: şüpheli, tanık ya da müşteki
- Dosyada kısıtlama kararı bulunup bulunmadığı
- Susma hakkının kullanılmasının dosya bakımından sonuçları
- Beyanın tutanağa geçirilme biçimi ve imza öncesi okuma hakkı
Koruma Tedbirlerine İtiraz Penceresi
Tutuklama, adli kontrol, elkoyma ve yakalama gibi tedbirlere karşı itiraz yolu kısa sürelere bağlıdır. Bu süreler kararın öğrenilmesinden itibaren işler ve kaçırıldığında aynı gerekçeler ancak yeni bir talep aşamasında ileri sürülebilir. Tutukluluğun düzenli aralıklarla incelenmesi ise ayrı bir mekanizmadır; itiraz hakkının yerine geçmez.
Şikâyet Süresi ve Uzlaştırma
Şikâyete bağlı suçlarda, fail ve fiilin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir şikâyet süresi bulunur ve bu süre geçtikten sonra soruşturma yürütülemez. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda ise dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; bu aşamada verilecek yanıt hem ceza hem tazminat boyutunu etkileyeceğinden aceleyle karar verilmemelidir.
Takipsizlik Kararından Sonra
- Kararın tebliğ tarihi kaydedilir ve itiraz süresi hemen takvime işlenir.
- İtiraz dilekçesinde eksik kalan araştırmalar tek tek gösterilir.
- İstenmesi gereken kamera kaydı, HTS veya banka bilgisi varsa süre yönünden aciliyet vurgulanır.
- İtirazın reddi hâlinde başvurulabilecek diğer yollar değerlendirilir.
- Yeni delil ortaya çıkması ihtimaline karşı soruşturmanın yeniden açılması imkânı gözden geçirilir.
İnfaz Boyutunu Baştan Düşünmek
5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz rejimi, soruşturma aşamasında alınan kararlardan etkilenir. Adli kontrolde geçen süre, tutuklulukta geçen süre ve dosyanın niteliği ileride uygulanacak infaz usulünü belirler. Bu nedenle savunma stratejisi kurulurken yalnızca beraat ihtimali değil, olası sonuçların infaz boyutu da hesaba katılmalıdır.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amaçlıdır. İsnadın niteliği ve dosyanın içeriği izlenecek yolu köklü biçimde değiştirebileceğinden, soruşturmanın ilk aşamasından itibaren müdafi desteğiyle hareket edilmesi önerilir.