Ceza yargılamasında dosyanın yönü çoğu zaman kovuşturma evresinde değil, soruşturma sırasında belirlenir. Bu aşamada toplanmayan bir delil sonradan ya hiç elde edilemez ya da değeri azalmış olarak dosyaya girer. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde, soruşturma evresine özgü ispat çalışması aşağıda ele alınmaktadır.
Delil toplama talebini yazılı hale getirmek
Şüpheli ya da müşteki tarafında olun, lehe delillerin toplanması talebi sözlü olarak değil, dilekçeyle ve gerekçesiyle iletilmelidir. Talepte hangi kaydın, hangi kurumdan, hangi tarih aralığı için istendiği tek tek yazılmalıdır. Kamera görüntüleri, çağrı kayıtları ve işletme kayıtları belirli sürelerin sonunda silindiğinden, talebin gecikmesi delilin fiilen yok olması anlamına gelir.
Dijital delilde bütünlük sorunu
- Cihaza el konulmuşsa imaj alınma süreci ve karşılaştırma değerleri tutanakta görünmelidir.
- Mesajlaşma çıktılarında bağlam kopukluğu, içeriğin anlamını tersine çevirebilir.
- Üçüncü kişiden gelen kayıtlarda elde ediliş biçimi ayrıca tartışılır.
- Bilirkişi raporundaki teknik tespit ile hukuki nitelendirme ayrımı korunmalıdır.
İfade öncesi hazırlık
İfade, dosyanın en kalıcı belgelerinden biridir ve sonradan düzeltilmesi güçtür. Hazırlık, olayın kronolojisinin çıkarılması, tarih ve tutar gibi kesin verilerin belgeye dayandırılması ve hatırlanmayan hususlarda tahmin yürütülmemesi üzerine kurulur. Susma hakkı ile açıklama yapmanın sonuçları, iddianın niteliğine göre birlikte değerlendirilmelidir.
Uzlaştırma teklifi geldiğinde
Uzlaştırma, kanunda sayılan suç tiplerinde uygulanan ve tarafların iradesine dayanan bir kurumdur. Teklif geldiğinde iki yönlü bir hesap gerekir. Uzlaşma, yargılamanın belirsizliğini ve süresini ortadan kaldırır; buna karşılık edimin içeriği yazılı ve ölçülebilir değilse, ileride yerine getirilmemesi yeni bir sorun doğurur. Mağdur tarafında ise uzlaşmanın maddi taleplere etkisi, edim metninde açıkça düzenlenmediği sürece tartışma yaratabilir. Kararı verirken elinizdeki delilin gücünü ve edimin gerçekten yerine getirilebilirliğini birlikte tartın.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararı sonrası
Karar tebliğ edildiğinde ilk iş, gerekçede hangi delilin değerlendirilmediğini tespit etmektir. İtiraz dilekçesi, kararı genel biçimde eleştirmek yerine, toplanmayan somut delili ve bunun sonucu nasıl değiştirebileceğini göstermelidir. İtiraz için öngörülen süre kısadır ve tebliğ tarihinden işlemeye başlar; bu tarih dosyaya ilk günden not edilmelidir.
Ceza dosyalarında her ayrıntı sonucu etkileyebilir ve buradaki genel anlatım somut savunma planının yerini tutmaz. Soruşturma başladığı anda hukuki destek alınması, sonradan telafisi güç kayıpların önüne geçer.