Ceza yargılamasında sonucu belirleyen delillerin çoğu, kovuşturma aşamasında değil soruşturma evresinde şekillenir. CMK delil toplanması, koruma tedbirleri ve tarafların taleplerine ilişkin usulü düzenler; TCK fiilin nitelendirilmesini, 5275 sayılı CGTİHK ise infaz boyutunu belirler. Soruşturma evresinde ihmal edilen bir kayıt, ilerleyen aşamada telafi edilemeyecek bir boşluk bırakabilir.
Soruşturma evresi neden belirleyici
Bu evrede deliller hâlâ mevcut, tanıklar olayı yakın zamanlı hatırlıyor, kamera kayıtları henüz üzerine yazılmamış durumdadır. Kayıtların saklama süreleri sınırlı olduğundan, talep gecikmesi çoğu zaman delilin kendisinin yok olması anlamına gelir. Bu nedenle olayın hemen ardından, hangi delilin nerede bulunduğuna ilişkin bir liste çıkarılmalıdır.
Delil toplanması talebini somut yazmak
Genel ifadelerle yapılan talepler karşılıksız kalır. Talep dilekçesinde her delil için şu üç unsur bulunmalıdır: delilin ne olduğu, nerede bulunduğu ve hangi vakıayı ispata yaradığı. Örneğin kamera kaydı isteniyorsa kayıt tarihi, saat aralığı ve kameranın konumu; iletişim kaydı isteniyorsa hangi hatta, hangi döneme ilişkin olduğu yazılmalıdır.
Dijital delilin bütünlüğü
- Cihaz üzerinde işlem yapmadan önce inceleme koşullarının değerlendirilmesi
- Kopyalama ve inceleme sürecinin usulüne uygun yürütülmesi
- Ele geçirilen verinin özet değerinin kayda geçirilmesi
- İncelemeye katılım ve itiraz haklarının zamanında kullanılması
- Verinin nasıl elde edildiğine ilişkin zincirin belgelenmesi
Elde edilme biçimi tartışmalı bir veri, içeriği ne kadar güçlü olursa olsun hükme esas alınamayabilir. Bu nedenle hukuka uygunluk denetimi, içerik değerlendirmesinden önce yapılmalıdır.
Beyanın delil değerini artıran unsurlar
Tanık ve mağdur beyanları, olay örgüsüyle ve nesnel kayıtlarla desteklendiğinde ağırlık kazanır. Beyanın alındığı tarih, olayla arasındaki süre ve beyanın diğer kayıtlarla uyumu değerlendirmeye girer. Bu nedenle beyan alınmadan önce olay kronolojisinin belgelerle birlikte çıkarılması, çelişki riskini azaltır.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına hazırlık
Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi ihtimali baştan hesaba katılmalıdır. Bu ihtimale hazırlık, kararın tebliğinden sonra itiraz süresinin işlemeye başladığı bilinciyle tebligat takibini sıkı tutmayı ve itiraz dilekçesinde hangi delilin toplanmadığını nokta atışı göstermeyi gerektirir. Toplanmamış delilin daha önce usulüne uygun biçimde talep edilmiş olması, itirazın gücünü belirgin biçimde artırır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; suç tipi, delil durumu ve tarafların konumu izlenecek yolu değiştirir. Soruşturma evresinin başında bir ceza avukatıyla çalışılması, sonraki aşamalardaki hareket alanını genişletir.