Kripto varlıklar üzerinden işlenen dolandırıcılıklarda dosyanın kaderini çoğu kez tek bir soru belirler: para nereye gitti ve bu yolculuk hukuka uygun biçimde belgelenebiliyor mu? Aşağıdaki rehber, paranın izlenmesi çalışmasını bir ispat stratejisine dönüştürmeye ve süreç boyunca usule aykırı işlem nedeniyle delilin değerini yitirmesini önlemeye odaklanmıştır.
İz sürmenin üç ayrı katmanı
Kripto kaynaklı bir zararda tek bir kayıt kaynağı yeterli olmaz. Uygulamada birbirini doğrulaması gereken üç katman vardır ve bu katmanlar farklı mercilerden farklı usullerle temin edilir.
- Banka ve ödeme kuruluşu katmanı: paranın hesaptan çıkış anı, alıcı hesap ve açıklama alanı.
- Platform katmanı: kripto varlık hizmet sağlayıcısındaki hesap açılış bilgileri, işlem geçmişi ve çekim talimatları.
- Zincir üstü katman: cüzdan adresleri arasındaki transfer kayıtları ve işlem kimlikleri.
Zincir üstü veri dosyaya nasıl girer
Blok zinciri kayıtları herkese açık olsa da mahkeme dosyasına yalnızca ekran görüntüsü olarak girdiğinde tartışmaya açık hâle gelir. İşlem kimliklerinin listelenmesi, hangi adresin hangi tarihte hangi adrese aktarım yaptığının tablolaştırılması ve bu tablonun bilirkişi incelemesine elverişli biçimde sunulması gerekir. 5549 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlü kuruluşlardan gelecek kayıtlar ise zincir üstü veriyi gerçek kişiye bağlayan halkadır; talep yazısında hangi hesabın hangi tarih aralığı için istendiği açıkça yazılmalıdır. SPK denetimine tabi hizmet sağlayıcılar bakımından kayıt saklama yükümlülüğü, geçmişe dönük talebin kapsamını da belirler.
Hukuka aykırı delil tuzağı
Mağdurlar çoğu zaman karşı tarafla yaptıkları yazışmaları, ses kayıtlarını veya üçüncü kişilerden edindikleri ekran görüntülerini dosyaya koymak ister. Ceza yargılamasında hukuka aykırı yöntemle elde edilen delil hükme esas alınamaz; bu nedenle her delil için elde edilme biçimi ayrıca not edilmelidir. Kişinin kendisinin taraf olduğu bir görüşmenin kaydı ile üçüncü kişilerin haberleşmesinin ele geçirilmesi arasındaki fark, dosyanın tümünü etkileyecek ağırlıktadır.
Usul hatasının doğduğu anlar
- Şikâyet dilekçesinde yalnızca isim verilip cüzdan adresi ve işlem kimliğinin yazılmaması.
- Platform kayıtlarının, koruma tedbiri kararı olmaksızın özel yollarla temin edilmeye çalışılması.
- Yurt dışı merkezli sağlayıcılar için adli iş birliği yolunun hiç gündeme getirilmemesi.
- Zarar miktarının belgelenmeden soyut biçimde bildirilmesi ve sonradan artırılmak istenmesi.
Değerlendirme
Paranın izlenmesi teknik bir çalışma gibi görünse de sonucu belirleyen şey usuldür. Kayıt talebinin doğru merciden, doğru dayanakla ve zamanında istenmesi çoğu dosyada teknik analizden daha belirleyici olur. Her olayın kendine özgü akışı bulunduğundan, buradaki genel çerçevenin somut dosyaya uyarlanması için hukuki destek alınması yerinde olacaktır.