Ödeme emri tebliğ edildikten sonra borçlunun karşılaştığı ilk yükümlülüklerden biri mal beyanıdır. Alacaklı tarafında ise asıl soru, beyanın gerçeği yansıtıp yansıtmadığıdır. Bu rehber, mal beyanı etrafında dönen ispat tartışmasını ve tarafların delil hazırlığını ele alır.
Beyanın Kapsamı ve Doğruluğu
Mal beyanı yalnızca taşınmaz listesi değildir; alacaklar, üçüncü kişilerdeki mallar, gelir kaynakları ve borç ödemeye yetecek diğer varlıklar da kapsamdadır. İİK sistemi içinde beyanda bulunmama veya gerçeğe aykırı beyan, ayrı sonuçlara bağlanmıştır. Beyanın yazılı, tarihli ve dosya numarasıyla ilişkilendirilmiş biçimde verilmesi gerekir.
Alacaklı Tarafında Delil Toplama
- Tapu, trafik ve ticaret sicili kayıtlarına ilişkin araştırma talepleri
- Banka hesapları ve üçüncü kişilerdeki alacaklara yönelik haciz ihbarnameleri
- Sosyal güvenlik kayıtları üzerinden gelir tespiti
- Devir işlemlerine ilişkin tarih ve bedel bilgileri
- Borçlunun beyanı ile kayıtlar arasındaki çelişkilerin tablosu
Borçlu Tarafında Haczedilmezlik Savunması
Bazı mal ve gelirlerin haczi sınırlıdır. Ancak bu savunma kendiliğinden dikkate alınmaz; süresi içinde ve doğru mercie yöneltilmesi gerekir. Konutun veya çalışma araçlarının niteliği ileri sürülüyorsa, bu iddianın belgeyle desteklenmesi beklenir. Maaş üzerindeki kesinti oranlarına ilişkin itirazlar da aynı şekilde icra dosyası üzerinden yürütülür.
Üçüncü Kişinin İstihkak İddiası
Haciz sırasında mahalde bulunan malın üçüncü kişiye ait olduğu ileri sürüldüğünde, ispat yükünün kimde olacağı; malın kimin elinde bulunduğuna göre değişir. Bu nedenle haciz tutanağına, malın nerede ve kimin zilyetliğinde bulunduğunun açıkça yazılması önemlidir. Fatura, sözleşme ve ödeme kayıtları bu tartışmanın merkezindedir. HMK'daki ispat kuralları, senetle ispat sınırı bakımından burada da etkisini gösterir.
Usule Aykırı İşlemde İzlenecek Yol
- İşlemin öğrenildiği tarih kayda geçirilir.
- Şikâyet mi itiraz mı gerektiği ayrımı yapılır.
- Başvuru, icra dosyası numarasıyla ve süresi içinde sunulur.
- Talep edilen sonuç açıkça yazılır.
- Karara karşı başvuru yolu ve süresi ayrıca takip edilir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Takibin türü ve dosyanın aşaması izlenecek yolu değiştirdiğinden, adım atmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.