Haciz aşamasında borçlunun elindeki hukuki araçlar birbirine benzer isimler taşır; ancak her biri farklı mercie, farklı sürede ve farklı gerekçeyle sunulur. Uygulamada hak kaybının en sık sebebi, talebin haklı olmaması değil, doğru kapıya götürülmemesidir.
Üç Ayrı Yol, Üç Ayrı Kapı
İİK sisteminde borçlunun kullanabileceği araçlar kabaca üçe ayrılır: takibin dayanağına yönelik itiraz, icra dairesinin işlemine yönelik şikâyet ve maddi hukuka dayanan dava. İtiraz kural olarak icra dairesine yöneltilir; memur işleminin kanuna aykırılığı ise icra mahkemesinin konusudur. Malın gerçek sahibinin üçüncü kişi olduğu iddiası ise istihkak yoluyla ileri sürülür ve ayrı bir usule tabidir.
İcra Mahkemesi ile Genel Mahkeme Sınırı
İcra mahkemesi sınırlı ve çabuk inceleme yapar; borcun esasını, sözleşmenin geçerliliğini veya iradenin sakatlığını tam yargılamayla çözmez. Bu sebeple ödeme iddiası belgeye dayanmıyorsa icra mahkemesinden sonuç alınamayabilir; menfi tespit veya istirdat davası genel mahkemede açılmalıdır. Aynı iddiayı önce yanlış mercie taşımak, çoğu zaman sürenin dolmasına da yol açar.
Haczedilmezlik Talebinde Sık Yapılan Yanlışlık
Maaş, emekli geliri, ev eşyası veya mesleğin sürdürülmesi için zorunlu araçlar bakımından haczedilmezlik iddiası, icra dairesine dilekçe verilerek değil icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülür ve haczin öğrenilmesinden itibaren işleyen süreye tabidir. Talep, hangi malın hangi gerekçeyle haczedilemeyeceğini kalem kalem göstermelidir.
Dosyayı Tutanaktan Kurmak
- Haciz tutanağının tarihini ve tebliğ evrakını esas alın; sürenin başlangıcı buradadır.
- Hacizli mala ilişkin fatura, ruhsat, banka dekontu gibi mülkiyet ve ödeme belgelerini ayrı klasörde toplayın.
- Maaş haczinde işverene gelen müzekkere ile kesinti bordrosunu birlikte saklayın.
- Aynı dosyada birden çok haciz varsa her biri için ayrı süre takvimi tutun.
İşlem Sırasını Baştan Planlamak
Doğru sıralama şudur: önce hangi hukuki niteliğin öne sürüldüğü belirlenir, sonra bu nitelikle uyumlu merci seçilir, en son talep yazılır. Tersine kurulan dosyalarda dilekçe güçlü olsa bile usulden ret riski doğar. Reddedilen talebin kanun yolu imkânının bulunup bulunmadığı da baştan not edilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her icra dosyasının kendi tutanakları, tebliğ tarihleri ve takip türü sonucu değiştirebilir. Haciz işlemiyle karşılaşıldığında dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.